ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ‘ಹೈಫನೇಷನ್’ ಅಂತ್ಯ

• ತರುಣ್ ವಿಜಯ್

1950ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು, ಅಂದಿನ ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯದ ವಡ್ನಗರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಗು ಜನಿಸಿತು. ಆ ಮಗು ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅದೇ ದಿನ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಆಗ ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಜನನ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ಭಾರತ ನೀಡಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಒಂದೇ ವರ್ಷವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದೇ ದಿನಾಂಕವನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅದೇ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಭಾರತ–ಇಸ್ರೇಲ್ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೇವಲ ಗಾಢಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದರು. ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸವಾಲಿನ ಮುಂದೆ ಕುಗ್ಗದಿರುವ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸಂಕಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (Special Strategic Partnership) ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

1950ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ವಿಚಾರದೊಂದಿಗೇ ಜೋಡಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಸ್ವಯಂನಿರ್ಣಯದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಬದ್ಧತೆ, ಅಲಿಪ್ತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಸುಮಾರು 80 ಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ಕಡೆಗೆ ಇಡಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೊಂದಿಗೂ ರಾಮಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೂ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಮಹತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಇದನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ಕುರಿತ ಭಾರತದ ನಿಲುವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲ. ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು (two-state solution) ಭಾರತ ಈಗಲೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋದಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು, ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಮಾತುಕತೆಯ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಷರತ್ತನ್ನು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮಟ್ಟದ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅವರು ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಮಾತುಕತೆಯ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಒತ್ತೆಯಾಗದ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತ 2017ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಆಗ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ರಾಮಲ್ಲಾಗೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಭೇಟಿ ನೀಡದೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಹದೇರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆತನ್ಯಾಹು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅವರು, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ 'ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪಾಲುದಾರರು' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಯಾದ್ ವಶೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಪುಷ್ಪಚಕ್ರ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. Bene Israel ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಅವರು, ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ರಚನೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಕೃಷಿ, ಜಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಹಳೆಯ ಷರತ್ತು ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ಭೇಟಿ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಈ de-hyphenation, ಅಂದರೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸದೆ ನೋಡುವ ನೀತಿ, ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ವಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಡೆದದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ. 2020ರ Abraham Accords ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು UAE, ಬಹ್ರೇನ್, ಸುಡಾನ್ ಹಾಗೂ ಮೊರಾಕೊ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನತ್ತ ಸಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಭಾರತ ಈಗಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

ಭಾರತ, ಇಸ್ರೇಲ್, UAE ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ I2U2 framework ಈ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಲ್ಫ್ ಪಾಲುದಾರನನ್ನು ಒಂದೇ ಸಹಕಾರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ತರುತ್ತದೆ. 2023ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ G20 ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC) ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು UAE ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ hyphenated ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ IMEC ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

2023ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7ರಂದು ಹಮಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ 1,200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಾಗ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಷರತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಹಲ್ಗಾಮ್‌ನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತಡೆದು, ಅವರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದಾಗ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಕೂಡ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು. 2025ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ Operation Sindoor ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ನಿರ್ಮಿತ Harop loitering munitions ಮತ್ತು Spice-250 glide bomb kits ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಸ್ರೇಲ್ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ನೆತನ್ಯಾಹು ಅವರಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದ ತಿಳಿಸಿದರು. ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿತು.

2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ Jerusalem Summit ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು Special Strategic Partnership for Peace, Innovation and Prosperity ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ, ಇಂಧನ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದವು. ಸಕ್ರಿಯ ಇಸ್ರೇಲ್–ಇರಾನ್ ಸಂಘರ್ಷದ ನಡುವೆಯೂ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, Gaza Peace ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. IMEC ಮತ್ತು I2U2 ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಕಟ ಸಹಕಾರಕ್ಕೂ ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಬದ್ಧರಾದರು. ಇದೇ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ strategic autonomy, ಅಂದರೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ.

ಮೋದಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಈ de-hyphenation ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ರಾಷ್ಟ್ರತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಲೇ, ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಬಲವಾದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡುವ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಬಂಧದ ಒತ್ತೆಯಾಗಲು ಬಿಡದ ದೃಢತೆ. ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರು ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.

ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಂಘರ್ಷ ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿದೆ. ಭಾರತ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು ಇನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು.