ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ (Vice versa) ಎಂಬುದು ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದಿನನಿತ್ಯದ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನುಡಿಗಟ್ಟು. ಇದರ ಮೂಲ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ನೇರ ಅರ್ಥ ‘ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅದಲು-ಬದಲು ಮಾಡುವುದು’ ಅಥವಾ ‘ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿರುವು ಮುರುವು ಮಾಡುವುದು’.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ‘ಪ್ರತಿಯಾಗಿ’, ‘ತಿರುಗು ಮುರುಗಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ’, ‘ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ’ ಅಥವಾ ‘ವಿಲೋಮವಾಗಿ ಸತ್ಯ’ ಎಂಬ ನುಡಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಾಕ್ಯ ಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಡೆದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ತರಲು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಅಪ್ಪನ ಕೊನೆಯುಸಿರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಗನ ಜತೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಪಯಣ
ಮೊದಲ ಪದ ‘ವೈಸ್’ (Vice) ಎಂಬುದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ನ ‘ವಿಕಿಸ್’ (vicis) ಪದದ ವಿಭಕ್ತಿ ರೂಪವಾ ಗಿದ್ದು, ಬದಲಾವಣೆ, ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಪದ ‘ವರ್ಸಾ’ (Versa) ಎಂಬುದು ‘ವರ್ಟರೆ’ (vertere) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ತಿರುಗಿಸುವುದು ಅಥವಾ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಒಂದಾದಾಗ ‘ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ದಿಕ್ಕನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೂ ಇದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಈ ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ರಮೇಶನು ಸುರೇಶನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ’ (Ramesh likes Suresh, and vice versa) ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಸುರೇಶನೂ ಕೂಡ ರಮೇಶನನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವಿರುದ್ಧ ಮುಖದ ಸತ್ಯವು ತಾನಾಗಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಸುರೇಶನು ಕೂಡ ರಮೇಶನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ’ ಎಂದು ಇಡೀ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನಗತ್ಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂವಹನಕಾರನಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಈ ಪದಕ್ಕಿದೆ. ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಣಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸ ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಆತ ಸದಾ ವಿನಮ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ‘ವಿನಮ್ರನಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜ್ಞಾನಿ ಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ’ ಎಂಬ ಮುಖಾಮುಖಿ ವಾದವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸು ವಾಗ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಇದು ಸತ್ಯವಾಗಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
‘ಎಲ್ಲ ಹಸುಗಳೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳು’ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ, ಆದರೆ ‘ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಹಸುಗಳು’ (ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ) ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳು. ಹೀಗಾಗಿ ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಎರಡು ಕಡೆಯ ಸತ್ಯಾ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕರಡು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ (Legal drafting) ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ ಬಳಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಂಪನಿ ‘ಎ’ ಯು ಕಂಪನಿ ‘ಬಿ’ ಯ ಗೌಪ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ’ ಎಂದಾಗ, ಕಂಪನಿ ‘ಬಿ’ ಕೂಡ ಕಂಪನಿ ‘ಎ’ ಯ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ಕರಡು ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಜಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗಲೂ ವೈಸ್ ವರ್ಸಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ