ನವರಾತ್ರಿ
ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್‌ ಕೆ.ಕಲ್ಗುಡಿ
ಯಾ ದೇವೀ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಶಕ್ತಿರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ| ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೆ ನಮೋ ನಮಃ||’ ಶಕ್ತಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ, ಶಕ್ತಿಯೇ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರ, ಶಕ್ತಿಯೇ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರೇರಣೆ. ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಯಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು, ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಜೀವನದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶನದ ಸೊಗಸಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ನವರಾತ್ರಿ.
ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಈ ಮಹಾಪರ್ವವು ನವದುರ್ಗೆಯರ ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ನವವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣ ವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶಿವನು ಚೈತನ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಆ ಚೈತನ್ಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಶಿವನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ; ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಶಿವನೇ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಮಹಾಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಶಾಕ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನಿರೂಪಣೆ. ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರ, ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭ ಮೊದಲಾದ ಅಸುರರ ವಿರುದ್ಧ ದೇವಿಯು ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟವು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರಣವಲ್ಲ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Hari Paraak Column: ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಡೆಮೋ ತೋರಿಸಿ ಅಂತ ಕೇಳೋದು- ʼಡೆಮೋʼ ಕ್ರಸಿ
ಅದು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತೀಕ. ಅಹಂಕಾರ, ದುರಾಸೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯಗಳು ಮನುಷ್ಯನೊಳಗೆ ಅಸುರೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ವಿವೇಕ, ಧೈರ್ಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಧಮ ನಿಷ್ಠೆಗಳೆಂಬ ದೈವೀಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತ ಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂತರಂಗದ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ನವರಾತ್ರಿಯ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ.
ನವದುರ್ಗೆಯರು: ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಸ್ವರೂಪ ಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪವೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
೧. ಶೈಲಪುತ್ರಿ-ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಸಂಕೇತ: ಪರ್ವತರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಶೈಲಪುತ್ರಿಯು ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜೀವನದ ಏಳುಬೀಳುಗಳ ನಡುವೆ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಗುಣವನ್ನು ಈ ಆರಾಧನೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ-ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಂಯಮ: ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಶಿಸ್ತು, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಅಗತ್ಯ. ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ರೂಪ ನೀಡುತ್ತದೆ.
೩. ಚಂದ್ರಘಂಟಾ-ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ: ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪದ ಜೊತೆಗೆ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ವೀರತ್ವವೂ ದೇವಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅನ್ಯಾಯದ ಎದುರು ಮೌನವಾಗಿರದೆ ಧರ್ಮದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಈ ರೂಪ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
೪. ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ- ಸೃಜನಶೀಲ ಚೈತನ್ಯ: ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ನಗುವಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಳೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಂದೇಶ.
೫. ಸ್ಕಂದಮಾತಾ-ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ: ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತ ಸ್ಕಂದಮಾತೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುವುದು, ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಪೊರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಈ ಆರಾಧನೆಯ ಜೀವನಪಾಠ.
೬. ಕಾತ್ಯಾಯನಿ-ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ: ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ದೇವಿಯ ಈ ರೂಪವು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಧೈರ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೈತಿಕ ಬಲವೂ ಅಗತ್ಯ.
೭. ಕಾಲರಾತ್ರಿ-ಭಯದ ಅತಿಕ್ರಮಣ: ಭಯಾನಕ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಂಗಳಮಯಿ ಕಾಲರಾತ್ರಿ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಂಕೇತ. ಜೀವನದ ಕತ್ತಲೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಶಯ.
೮. ಮಹಾಗೌರಿ-ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ: ನಿರ್ಮಲತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಯನ್ನು ಮಹಾಗೌ ರಿಯು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ದುರ್ಭಾವನೆ ಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುಭ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ.
೯. ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ-ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ: ಸಾಧನೆಗೆ ಫಲ ನೀಡುವ ದೇವಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ, ವಿನಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ರೂಪದ ಸಂದೇಶ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವತಾ ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂಬತ್ತು ಮಹಾಗುಣಗಳೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದೇಶ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅಹಂಕಾರ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.
ಅಧರ್ಮವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಿಜೃಂಭಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಸತ್ಯ, ಸಂಘಟಿತ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯ ಮುಂದೆ ಅದು ಸೋಲಲೇಬೇಕು. ದೇವಿಯ ವಿಜಯವು ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನ್ಯಾಯದ ಅನಿವಾರ್ಯ ವಿಜಯದ ಘೋಷಣೆಯೂ ಹೌದು. ರಾಮಾಯಣ ಪರಂಪರೆ ಯಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಬಂಗಾಳದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನೆಂಬ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಹೀಗೆ ನವರಾತ್ರಿಯು ದುರ್ಗೆಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಅನುಗ್ರಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಸಾರುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವ: ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನವ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ರಾಜವೈಭವ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಜಂಬೂಸವಾರಿ, ಅರಮನೆಯ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು, ಸಂತರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಗೊಂಬೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಬೊಂಬೆ ನೋಡುವುದು, ಭಜನೆ ಮಾಡುವುದು, ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ ನೀಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ, ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ ಮತ್ತು ರಾಮಲೀಲೆಯ ಮೂಲಕ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪೆಂಡಾಲ್ ಗಳು, ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಭ್ರಮದ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಗರ್ಬಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡಿಯಾ ನೃತ್ಯಗಳು ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆಚರಣೆಗಳ ರೂಪ ಬೇರೆಬೇರೆ ಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಅಂತಃಸತ್ವ ಒಂದೇ- ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಾಮರಸ್ಯ. ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೀಶಕ್ತಿಯ ಗೌರವ: ದೇವಿಯನ್ನು ಜಗನ್ಮಾತೆಯೆಂದು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು ಕೇವಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಿ, ಸೀಯರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡು ವುದು ನವರಾತ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು, ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಾತೃಸ್ವರೂಪದ ಗೌರವವು ತಾಯಿ, ಗುರು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಭಾವವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಅಂತರಂಗದ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಗೆಣ: ನವರಾತ್ರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವು ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮಹಿಷಾಸುರ ಯಾರು? ಅದು ಅಹಂಕಾರವಾಗಿರಬಹುದು, ಕೋಪವಾ ಗಿರಬಹುದು, ಅಸೂಯೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಅತಿಯಾದ ಆಸೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ವಾಗಿರಬಹುದು.
ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ದುರ್ಗುಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದು ನವರಾತ್ರಿಯ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯಾಗಬಹುದು. ಶೈಲಪುತ್ರಿಯಂತೆ ದೃಢತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ಯಂತೆ ಶಿಸ್ತು, ಚಂದ್ರಘಂಟೆಯಂತೆ ಧೈರ್ಯ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡೆಯಂತೆ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಸ್ಕಂದಮಾತೆ ಯಂತೆ ಕರುಣೆ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯಂತೆ ನ್ಯಾಯನಿಷ್ಠೆ, ಕಾಲರಾತ್ರಿಯಂತೆ ನಿರ್ಭಯತೆ, ಮಹಾಗೌರಿ ಯಂತೆ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯಂತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಹಂಬಲವನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂದು ಸಮಾಜ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಹಿಂಸೆ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಪರಿಸರ ನಾಶ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುಸಿತದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಕಾನೂನುಗಳೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೂ ಅಗತ್ಯ. ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ.
ಭಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ನಿಷ್ಠೆ. ಈ ಅರಿವು ಮೂಡಿದಾಗ ನವರಾತ್ರಿಯು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿಗೂ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿ-ಸಾಧನೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆ: ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಬಳಿಕ ಬರುವ ವಿಜಯದಶಮಿಯು ವಿಜಯ, ಶುಭಾರಂಭ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲೆ ದುರ್ಗೆಯ ವಿಜಯವಾಗಲಿ, ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ವಿಜಯವಾಗಲಿ-ಈ ಕಥನಗಳು ದುಷ್ಟತನದ ಅಂತಿಮ ಸೋಲನ್ನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಶಾಶ್ವತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸು ತ್ತವೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ವಿದ್ಯಾರಂಭ, ಆಯುಧಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಯುಧವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ ಪುಸ್ತಕ, ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಉಪಕರಣ, ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಕಲಾಸಾಧನ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕನಿಗೆ ಸೇವಾಸಂಕಲ್ಪ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಧನಗಳೇ. ಅವುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಶ್ರಮವನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವುದು.
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಜಯವೆಂದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದು. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದ್ವೇಷವನ್ನು, ಸೇವೆಯಿಂದ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯದಿಂದ ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಈ ಪರ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲ.