ವೀಕೆಂಡ್ ವಿತ್ ಮೋಹನ್
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮಾವೃತ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ವರೆಗೆ, ಸುಂದರಬನದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಅರಣ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಅಪಾರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಕಾಲ ಈಗ ಮುಗಿದಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ‘ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳಂದಾಗಿದೆ.
2023ರ ಅರಣ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7.15 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಿದ್ದು, ಮರಗಳ ಆವರಣ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದು 8.27 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸುಮಾರು 25% ಶೇಕಡಾ ಭಾಗವು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಆವರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶವು 77 ಸಾವಿರ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ದೇಶ ದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Mohan Vishwa Column: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಂತು ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯ
ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಮರದ ದಿಂಡಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮರ, ಬಿದಿರು, ಔಷಧಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಜೇನುತುಪ್ಪ, ಲಾಕ್, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೌಲ್ಯವೇ ಸುಮಾರು 2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಅರಣ್ಯಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ.
ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಕಾರ್ಬನ್ ಹೀರುವಿಕೆ, ಮಣ್ಣಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಹವಾಮಾನ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಪರಿಸರ ಸೇವೆಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಪರಿಸರ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವು 35 ರಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಇಂದಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೋರಾಟ ದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ದೇಶದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಸುಮಾರು 7.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟನ್ ಕಾರ್ಬನ್ಗೆ ಸರಾಸರಿ 50 ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಬನ್ನ ಮೌಲ್ಯವೇ ಸುಮಾರು 360 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್, ಅಂದರೆ 30 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಮಹತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಿಸರ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು 2070 ರೊಳಗೆ ನೆಟ್ ಜೀರೋ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸುವ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊಸ ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅರಣ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಮರಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ; ಅವು ದೇಶದ ಜಲಚಕ್ರದ ಹೃದಯವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಂದಾಜು 250 ರಿಂದ 300 ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನೀರನ್ನು ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದರೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜು ಪ್ರಕಾರ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಯ ಮೌಲ್ಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3 ರಿಂದ 5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಷ್ಟಿದೆ.
ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ಗೋದಾವರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಅರಣ್ಯಗಳು ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಹಿಮ ನದಿಗಳ ಕರಗುವ ನೀರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜಲಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 5 ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪೂರೈಸಬೇಕಾದರೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ರಸಗೊಬ್ಬರ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರಣ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಲಾಶಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೃಷಿ ನೀರಾವರಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎನ್ನುವುದು ನೇರವಾಗಿ ರೈತರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 10 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಿದಿರು ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಜೇನು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಔಷಧಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಲಾಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಎಲೆ ತಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯಗಳು ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಅವರ ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕೇವಲ 2.4% ಶೇಕಡಾ ಭಾಗ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸುಮಾರು 8% ಶೇಕಡಾ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ 45 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು 90 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಹುಲಿ, ಏಷ್ಯನ್ ಸಿಂಹ, ಭಾರತೀಯ ಆನೆ, ಒಂದು ಕೊಂಬಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸ ಲಾಗಿದೆ.
ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ, ಕಾಜಿರಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ, ರಣಥಂಭೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ, ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು, ಸಾರಿಗೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಗಳಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರಣ್ಯಗಳು ವಾತಾವರಣದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮಳೆಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಮರ ತನ್ನ ಜೀವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಆಮ್ಲಜನಕ, ಕಾರ್ಬನ್ ಹೀರಿಕೆ, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸೇವೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು 15 ರಿಂದ 20 ಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ರಿಂದ 90 ಬಿಲಿಯನ್ ಮರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪರಿಸರ ಮೌಲ್ಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತಿದ್ದರೂ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸು ತ್ತಿವೆ. ನಗರೀಕರಣ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಯೋಜನೆಗಳು, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಮರ ಕಡಿತ, ಅರಣ್ಯ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಕಳವಳಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಏರಿಕೆ, ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅರಣ್ಯಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಈಗ ಕೇವಲ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ವಿಚಾರವಲ್ಲ; ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರಕಾರವು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.
ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಅರಣ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನೀಡಲಾಗು ತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ; ಅದು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾತ್ರವೇ 30 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮಣ್ಣಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಪರಿಸರ-ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವು 35ರಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಮರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು, ರೈತರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿರೋಧವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಶಾಶ್ವತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ.