ಆದಿಕವಿ
ರಾ.ರಾಮಾರಾಧ್ಯ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಮಾಯಣ ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ. ಅವರನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆದಿಕವಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ರಾಮಾಯಣ ಕೇವಲ ರಾಮನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿ, ಕರ್ತವ್ಯ, ಕುಟುಂಬದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಅಮರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ಅಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಭಾರತೀಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನೀತಿನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಂಪರಾಗತ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರತ್ನಾಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: R Ramaradhya Column: ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಎಚ್‌ʼಎಂಟಿ ವಾಚ್‌ʼಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬರಲಿದೆಯೇ ರಾಜಕಳೆ ?
ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಾರಿಹೋಕರನ್ನು ದೋಚುತ್ತಿದ್ದ ರತ್ನಾಕರ, ನಂತರ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಪಡೆದು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಮಹರ್ಷಿಯಾದರು ಎಂಬ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು, ಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಕರನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟಾಗಲು ನಾರದ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಭೇಟಿಯೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿರೂಪಣೆ. ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳ ಪಾಪ ಫಲವನ್ನು ಕುಟುಂಬದವರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ರತ್ನಾಕರ, ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾದನೆಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳ ಅರಿವು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.ಅನಂತರ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸುತ್ತ ಹುತ್ತ ಬೆಳೆದ ಕಾರ/ಣ ಅವನಿಗೆ ‘ವಾಲ್ಮೀಕಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ವಲ್ಮೀಕ’ ಎಂದರೆ ಹುತ್ತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೈತಿಕ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಹಿಂದಿನ ಬದುಕು ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರನ್ನು ಆದಿಕವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ರಾಮಾಯಣದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯಿದೆ. ಒಂದು ದಿನ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ಭರದ್ವಾಜರೊಂದಿಗೆ ತಮಸಾ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜೋಡಿ ಯೊಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಬೇಟೆಗಾರನೊಬ್ಬ ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಕೊಂದನು.
ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಯ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕಂಡು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮನಸ್ಸು ಕರಗಿತು. ಆ ದುಃಖದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಛಂದೋಬದ್ಧವಾದ ಶಾಪವೊಂದು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ... ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಆ ಶ್ಲೋಕವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಜೀವಿಯೊಂದರ ನೋವನ್ನು ಕಂಡು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಆ ವಾಕ್ಯವೇ ಶ್ಲೋಕ ರೂಪದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಪರಂಪರಾಗತ ನಂಬಿಕೆ. ಹೀಗೆ ಶೋಕದಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಯ ನೋವಿಗೂ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾದ ಕವಿಯ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಡುಗೆ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣವು ಏಳು ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಂಡಗಳು:
-ಬಾಲಕಾಂಡ-ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರ. -ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ-ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಿದ್ಧತೆ, ಕೈಕೇಯಿಯ ವರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಮನ ವನವಾಸ. -ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ-ವನವಾಸದ ಘಟನೆಗಳು, ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಸೀತಾಪಹರಣ.
-ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ-ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವರ ಪರಿಚ ಯ, ವಾಲಿಯ ವಧೆ ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ. -ಸುಂದರಕಾಂಡ-ಹನುಮಂತನ ಲಂಕಾಯಾತ್ರೆ, ಸೀತೆಯ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಸಂದೇಶ. -ಯುದ್ಧಕಾಂಡ-ರಾಮ-ರಾವಣರ ಯುದ್ಧ, ರಾವಣನ ವಧೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಮನ ಮರಳುವಿಕೆ. ರಾಮಾಯಣವು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದ ಕಥೆಯಲ್ಲ.
ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಗಿನ ಸಂಘರ್ಷ, ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಅಧಿಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸ್ನೇಹದ ಮೌಲ್ಯ, ವಚನಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಆದರ್ಶ, ಸೀತೆಯ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಸೇವಾಭಾವ, ಭರತನ ತ್ಯಾಗ, ಹನುಮಂತನ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ರಾವಣನ ಅಹಂಕಾರ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರ, ಸಹೋದರ, ಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ರಾಮನ ನಿರ್ಧಾರವು ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಮಾಯಣದ ಮಹತ್ವ ರಾಮನನ್ನು ಕೇವಲ ಪರಿಪೂರ್ಣ ನಾಯಕನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಧರ್ಮಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ಅದು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ, ಕುಟುಂಬದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜಧರ್ಮದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾದಾಗ ಯಾವ ನಿರ್ಧಾರ ಸೂಕ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತವೆ.
ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ರಾಮಾಯಣದ ರಾಜಧರ್ಮದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಸೀತೆ ಕೇವಲ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲ; ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮಗೌರವ ಮತ್ತು ಮನೋ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಳ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವು ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯ ಜೀವನದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯ ಗೌರವ, ಸಮಾಜದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನ್ಯಾಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ರಾಮಾಯಣವು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಪಾತ್ರವು ಭಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹನುಮಂತ, ಅಸಾಧ್ಯ ವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಂಕಲ್ಪಬಲದಿಂದ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳುವುದು, ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಶತ್ರುಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ವಿವೇಕದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಹನುಮಂತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಮಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ನಿಜವಾದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ವಿನಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಹತ್ವದ ಗುಣ. ರಾವಣನು ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜನಾಗಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಶಿವಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಅಹಂಕಾರ, ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣ ಅವನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ರಾವಣನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ಜ್ಞಾನವೊಂದೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನ ನ್ನಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ವಿವೇಕ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಅಗತ್ಯ. ಅಧಿಕಾರವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೊಡ್ಡವನನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಪತನಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತ, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಾಗಿದೆ.
ರಾಮಾಯಣದ ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಪರಂಪರಾಗತ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಲವ-ಕುಶರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಮನ ಜೀವನಕಥೆ ಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿರೂಪಣೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನವಲ್ಲದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ನೀತಿ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಯನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಆಶ್ರಮವು ಜ್ಞಾನ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿ eನಾರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತರೆ ಮಕ್ಕಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಜಯಂತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸು ವುದು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನವಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ, ಸಮಾನತೆ, ಆತ್ಮಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಹೌದು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಇರಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು. ಅವನ ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜೀವನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಮಕ ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿzರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮಾಯಣದ ಪರಂಪರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಪಂಪ, ನಾಗಚಂದ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕವಿಗಳು ರಾಮಕಥೆಯನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಮಾರವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಹರಿಕಥೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳುವ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ರಂಗಭೂಮಿ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳವರೆಗೆ ರಾಮಕಥೆ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತು ವಿeನ, ತಂತ್ರeನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸಹನೆ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಅಗತ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ.