ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ಸರ್ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ (1890-1978) ಕೇವಲ ಖ್ಯಾತ ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತ ಖುಷ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ತಂದೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ‘ದೆಹಲಿಯ ನಿರ್ಮಾತೃ’ ಎಂದೇ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ವೈಭವೋಪೇತ ನವದೆಹಲಿ ನಗರ ತಲೆಯೆತ್ತುವಲ್ಲಿ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮ, ದಾರ್ಶನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಕೌಶಲ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು.
ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಿಶ್ರಮ, ವ್ಯಾಪಾರ ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಶ್ರಮಜೀವನದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಹಂತದಿಂದ ದೇಶದ ಅತಿ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಿರಿವಂತ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಅವರ ಜೀವನಗಾಥೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುವಂಥದ್ದು. ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರು 1890ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸರ್ಗೋಧ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹದಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಸುಜಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಒಬ್ಬ ಸಾಧಾರಣ ಭೂಮಾಲೀಕ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಆರಂಭಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪಾರಂಪರಿಕ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅವಕಾ ಶಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಡಿ ಇಟ್ಟರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಬಂದದ್ದು 1911ರಲ್ಲಿ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಆ ಒಂದು ಸಾಲು
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಹೊಸ ನಗರವನ್ನು ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಯುವ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹಿ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಒಂದು ಸುವರ್ಣಾವಕಾಶವಾಗಿ ಕಂಡರು. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಿ, ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುತ್ತಿಗೆ ಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು.
ಯಾವುದೇ ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಸರ್ ಎಡ್ವಿನ್ ಲ್ಯೂಟಿಯ ಮತ್ತು ಸರ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್ ಅವರ ಕನಸಿನ ನವದೆಹಲಿಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಲ್ಲಿ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು.
ಇಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ (ಅಂದಿನ ವೈಸರಾಯ್ ಹೌಸ್), ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ ಭವನ (ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹೌಸ್), ನಾರ್ತ್ ಬ್ಲಾಕ್, ಸೌತ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ಮೈದಳೆದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಕನ್ನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಾರ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮುಂತಾದ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಶ್ರಮ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
1944ರ ಜನ್ಮದಿನದ ಗೌರವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ ‘ನೈಟ್‌ಹುಡ್’ ಪದವಿ ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ‘ಸರ್ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತರಾದರು. ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ದರು.
ನಗರದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗ ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಟುಕೇಶ್ವರ್ ದತ್ ಅವರು 1929ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶೋಭಾ ಸಿಂಗ್ ಸಭಾಂಗಣದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ನಂತರ ನಡೆದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಿ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಈ ವಿಷಯವು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೊಂದು ಕಟು ಟೀಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.