‘ದ ಫೇಸ್ ಸ್ಕಾರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್’ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೀರಾ? ಇದು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯ. ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ಕಲೆ (Scar)ಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಇತರರು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಫೇಸ್ ಸ್ಕಾರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂದರೇನು? ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾಜವು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಇರುವ ಪುರುಷರು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ‘ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ’ ಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ, ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕಲೆ ಇರುವವರನ್ನು ಜನರು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ‘ಅಪರಾಧಿ’ ಮನೋಭಾವದವರು ಅಥವಾ ‘ಕಡಿಮೆ ಸಮರ್ಥರು’ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚರ್ಮದ ಹಾನಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಳೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಖಾಲಿ ದೋಣಿ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಎಂದರೇನು ?
ಪುರುಷರ ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಗಾಯದ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯು ‘ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿ’ (Survival Strength) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವುದೋ ಸಂಘರ್ಷ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗೆದ್ದು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಗಾಯದ ಗುರುತಿ ರುವ ಪುರುಷರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವರಲ್ಲಿ ‘ಮ್ಯಾಚೋ’ ಇಮೇಜ್ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
ಸಂಶೋಧಕರು ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮೇಕಪ್ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಗಾಯದ ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ತೋರಿಸಿ, ‘ಜನರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ನೋಡಿ ಬನ್ನಿ’ ಎಂದು ಕಳುಹಿಸಿದರು.
ಆದರೆ, ಅವರು ಹೊರಹೋಗುವ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರು ‘ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಟಚ್-ಅಪ್ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಗಾಯದ ಗುರುತನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದರು (ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ). ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಮೇಲೆ, ‘ಜನರು ನನ್ನನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು, ನನ್ನ ಗಾಯದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡರು’ ಎಂದು ದೂರು ಕೊಟ್ಟರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಗಾಯವಿರಲಿಲ್ಲ!
ಇದನ್ನು ‘ಸೆಲ್ಫ್-ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೀಳರಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನೋಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಫೇಸ್ ಸ್ಕಾರ್ ಫೆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲನ್ಗಳ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾಯದ ಗುರುತಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸ್ಕಾರ್ ಫೇಸ್, ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಕಾರ್). ಇದು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿ ನಲ್ಲಿ, ‘ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಾಯವಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅಪಾಯಕಾರಿ’ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಹೀರೊಗಳ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಗಾಯ ವನ್ನು ‘ತ್ಯಾಗ’ ಅಥವಾ ‘ವೀರತ್ವ’ದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟ ವಶಾತ್, ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಹುದು.
ಸಂದರ್ಶಕರು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕಲೆ ಇರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಸಣ್ಣ ಕಲೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯಬಹುದು.
‘ಫೇಸ್ ಸ್ಕಾರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ’ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೆಂದರೆ- ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಏನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದು ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸು ತ್ತದೆ. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಗಾಯದ ಗುರುತು ನಿಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.