ವೀಕೆಂಡ್ ವಿತ್ ಮೋಹನ್
ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಗಾಢ ಬಾಂಧವ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಂಬನನ್ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಈ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದಿಂದ ಹರಡಿದ ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿತೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ.
ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಯೋಗ್ಯಕರ್ತದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಜಯ’ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಎರಡೂ ಕಂಡುಬಂದವು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಬೋರೋಬುದೂರ್’ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಹಿಂದೂ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 240 ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ ಮೂರು ಗೋಪುರಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಸುಮಾರು 47 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಮಹಾದೇವ ಶಿವನ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಮಂಟಪ, ಶಿಖರ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Mohan Vishwa Column: ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ
ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಮ, ಸೀತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಕಥೆಗಳು ಜಾವಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೂಲಕವಲ್ಲ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೂ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸು ತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಮಾಯಣ ಬ್ಯಾಲೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಸಂಬಂಧ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೊದಲ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೇ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಸಾಲೆ, ರೇಷ್ಮೆ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಗರುಡನೂ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಿಂದೂ-ಬೌದ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಿದವು. ಶ್ರೀವಿಜಯ ಮತ್ತು ಮಜಪಹಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಮಜಪಹಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಗಳು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ ಪದಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಜಯ, ಧರ್ಮ, ನರೇಂದ್ರ, ದೇವ, ವರ್ಮನ್ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾವಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಇದ್ದರೂ, ಗೋಪುರಗಳ ರೂಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ದಲ್ಲಿ ಜಾವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುರುತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿ ತೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸ ತೊಡಗಿದವು. ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರಾಂಬನನ್ ಭಾಗಶಃ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ ಮಣ್ಣಿನಡಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಡಚ್ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಸರಕಾರದ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ-ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಶಾಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಸಮುದ್ರವಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅಡೆತಡೆಯಾಗಿ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ ಸಾಗಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ, ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೂ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಮೂಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಗುರುತುಗಳು ಜೀವಂತ ವಾಗಿವೆ. ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಕಥೆಗಳು ಜನಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 10ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಮಧ್ಯ ಜಾವಾದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಜಾವಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೆರಾಪಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಧಾನಿ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದ ನಂತರ ದೇವಾಲಯದ ಮಹತ್ವ ನಿಧಾನ ವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಜಾವಾ ದ್ವೀಪವು ಭೂಕಂಪಗಳಿಗೆ ಅತೀ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಪ್ರದೇಶ ವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂಬನನ್ನ ಎತ್ತರವಾದ ಗೋಪುರಗಳು ಅನೇಕ ಭೂಕಂಪಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು. ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದವು. ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳು ಭಾಗಶಃ ಉಳಿದರೂ ಅವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಾನಿಯಾಯಿತು.
ಮೆರಾಪಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಸ್ಫೋಟಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಸ್ಫೋಟಗಳಿಂದ ಹೊರ ಬಂದ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮಣ್ಣಿನಡಿ ಮಲಗಿಹೋದವು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅವು ಜನರ ಗಮನದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದವು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜಾವಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು.
ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕುಗ್ಗಿದಂತೆ ಪ್ರಾಂಬನನ್ನಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸುಮಾರು 240 ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು.
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ರಾಮಾ ಯಣೋತ್ಸವ ಗಳು, ಪುರಾತತ್ವ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಈ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಸ್ನೇಹದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿ ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ಜಾವಾದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಶಿವನ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಜಾವಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಎರಡು ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿಕೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆಡಳಿತಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೇತುವೆ ಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.