ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಪದ ಅಂದ್ರೆ ಶಟಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ. ಹಾಗೆಂದರೇನು? ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶಟಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ’ (Shuttle Diplomacy) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ. ಇದು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಸಭೆ ಸೇರಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದಾಗ ಮೂರನೇ ತಟಸ್ಥ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರು ಉಭಯ ಬಣಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮೂಡಿಸುವ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನೂಲಿನ ದಾರವನ್ನು ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ತೂಗುವ ‘ಶಟಲ’ನಂತೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರು ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಖ್ಯಾತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹೆನ್ರಿ ಕಿಸ್ಸಿಂಜರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು. 1973ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಯೋಮ್ ಕಿಪ್ಪೂರ್ ಯುದ್ಧ’ದ ನಂತರ, ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಅರಬ್ ದೇಶಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಸಿರಿಯಾ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ವೈರತ್ವವಿತ್ತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಅಂದರೆ, ಕನ್ನಡವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಬಳಸುವುದು !
ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಿಸ್ಸಿಂಜರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ವಿವಿಧ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸಿ, ಸೈನ್ಯ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಮಹತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಈ ಸರಣಿ ಪ್ರಯಾಣ ಗಳನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ‘ಶಟಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದವು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತೀವ್ರ ಯುದ್ಧ, ದಶಕಗಳ ವೈರತ್ವ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಅಥವಾ ಗಡಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಾಗ ಮುಖಾಮುಖಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯದ ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಶತ್ರು ದೇಶದ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಯಾ ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ‘ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡರು’ ಅಥವಾ ‘ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು’ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
ಇಂಥ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಭಂಗ ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಟಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿಯ ಮೊರೆ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ. ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಕೇವಲ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರದೇ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಗೌರವ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಬಣಗಳ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಬಣದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಠಿಣ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸಿ, ಎದುರಾಳಿ ಬಣಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಕೌಶಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರು ಕೇವಲ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಾಗಿರದೇ, ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸೂತ್ರಧಾರರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಶಟಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಸಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭವೆಂದರೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಕ್ಷಣದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಇದು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೇರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಕೆಮರಾಗಳ ಮುಂದೆ ಗಂಭೀರ ನಿಲುವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಮಾತುಕತೆ ಮುರಿದುಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರ ಮೂಲಕ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಗುವಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಣಕ್ಕೂ ಆಲೋಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆತುರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ತಣ್ಣನೆಯ ತಲೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಮಾತುಕತೆಯ ವಿವರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸೋರಿಕೆಯಾಗದೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಿಸ್ಸಿಂಜರ್ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಅನ್ವರ್ ಸಾದತ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಮೆನಾಚೆಮ್ ಬೆಗಿನ್ ನಡುವೆ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಡೇವಿಡ್ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಡಿಸುವಾಗ ಇದೇ ಶೈಲಿಯ ಸಂವಹನವನ್ನು ಬಳಸಿದರು.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಕನ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಹಾಲ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಅವರು ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾದ ವಿವಿಧ ಬಣಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿ 1995ರ ಡೇಟನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಆಂತರಿಕ ಗಲಭೆ ಗಳಲ್ಲೂ ಕತಾರ್, ಓಮನ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಮುಂತಾದ ತಟಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಶಟಲ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ.