ನವದೆಹಲಿ, ಆ. 12: ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ನಡುವೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮೆಕ್ಕಾ ಜಂಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದ (Makkah Joint Defence Agreement) ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಭದ್ರತಾ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಂದು ಮೆಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಸಹಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆದರೆ, ಅದನ್ನು ಮೂರೂ ದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು.
ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Collective Defence) ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸೇನಾ ನೆರವು ನೀಡಲಿವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ.
ಸಾಮೂಹಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ
ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮೂರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ತತ್ವವಿದೆ. ಇದು ನ್ಯಾಟೋ ಮಾದರಿಯ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂಬ ಸಾಮೂಹಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶದ ವಿರುದ್ಧದ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ದೇಶವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ.
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪಾಕ್, ಟರ್ಕಿ, ಸೌದಿ ಅಡಿಪಾಯ ; ಭಾರತದ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವೇನು?
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ವಿಸ್ತೃತ ತಡೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Extended Deterrence) ಕುರಿತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಭದ್ರತಾ ಛತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೌದಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಖಚಿತ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಮಹತ್ವ?
ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ತನ್ನ ಭದ್ರತಾ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ (Strategic Autonomy) ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಿಯಾದ್ ಮುಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
2025ರಲ್ಲೇ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ Strategic Mutual Defence Agreementಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದ್ಧತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಟರ್ಕಿಯ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೂ, ಸವಾಲೂ
ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಗಲ್ಫ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಸೇನಾ ಸಹಕಾರದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ತರಬೇತಿ, ಸೇನಾ ನಿಯೋಜನೆ, ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದದ ನೈಜ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ದಾಳಿ ನಡೆದಾಗ ಎದುರಾಗಲಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯಾವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸೇನಾ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಇರಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಣ ಸಂಕೀರ್ಣ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಇರಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹೊಸ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದವು ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲು ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಒಪ್ಪಂದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಟರ್ಕಿಯ ಪಾತ್ರವೂ ಮುಖ್ಯ
ಟರ್ಕಿಯ ಸೇರ್ಪಡೆ ಈ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ನೀಡಿದೆ. ಟರ್ಕಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮ, ಸೇನಾ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಟರ್ಕಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಕೇವಲ ಸೈನಿಕ ಮೈತ್ರಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗುಪ್ತಚರ ಹಂಚಿಕೆ, ಸೇನಾ ತರಬೇತಿ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ...
ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸದ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಭಾರತವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪಾತ್ರ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಭದ್ರತಾ ನೀತಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಹೊಸ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಗಮನಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಕಾ ಜಂಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದವು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌದಿ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಟರ್ಕಿಯ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ನೈಜ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.