- ಡಾ. ಪ್ರವೀಣ್ ಈಶ್ವರಪ್ಪ
ಕೆಲವು ಸಿನಿಮಾಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನದಿಂದಲೇ ಇತಿಹಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು, ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಥೆಯಿಂದಲೇ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. "ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು" ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಚಿತ್ರ. ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾವಲ್ಲ; ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ದಾಖಲೆ.
ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬೇಕು. 'ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು' ಯಾವುದೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಇದು ಪಿ. ವಿ. ನಂಜರಾಜ ಅರಸ್ ಅವರ ಮೂಲ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ. ಆದರೆ ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆ, ಪಾತ್ರಗಳ ಆಳ ಹಾಗೂ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಸೊಗಸು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಘಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕೇ ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಲ್ಲ.
ಕಾಲವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಸಿನಿಮಾ
1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಬಹುಭಾಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಹಣಕಾಸಿನ ಅಡಚಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಕ್ರೂರ ಆಟ, ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ನಿಧನ, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಿನಿಮಾ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕನಸುಗಳು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡಾ. ಡಿ. ಬಿ. ಬಸವೇಗೌಡ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರದ ನೆಗೆಟಿವ್ಗಳನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ, ಹಳೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, 2006ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ತಂದರು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ದಾಟಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ.
ಕಥೆಯ ಶಕ್ತಿ
ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು 'ಶಾಂತಿ'. ಪ್ರೀತಿ, ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ, ತಪ್ಪು ಆರೋಪ, ಜೈಲು ಜೀವನ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಹೋರಾಟ, ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಸಾಗುವ ಕಥೆ ಇದು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವು ಎಷ್ಟು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಇಂತಹ ಕಥೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾದ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಿದ್ದವು.
ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ
ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಾನು 2026ರಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದೆ. ನಾನು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ, ಭಾರ್ಗವ, ಶಂಕರ್ ನಾಗ್, ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆದ ತಲೆಮಾರಿನವನಾಗಿ, 'ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು' ನೋಡುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ವೀಕ್ಷಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬದುಕಿದ ಅನುಭವ. ಆ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣ ಒಂದೇ.
ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು ಕೆ. ಎಸ್. ಅಶ್ವತ್ ಅವರ ದೃಶ್ಯ
1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ–ಮಗಳಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಅದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಪಾತ್ರಗಳ ಪುನರಾಗಮನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಲವನ್ನೇ ದಾಟಿ ಬಂದ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಯಸ್ಸು ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಭಿನಯದ ನೈಜತೆ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣುಗಳು ಒದ್ದೆಯಾಗದೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಿನಿಮಾ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಡುಗೊರೆ.
ನನಗೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಕೊರಗು
ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೂ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ನನಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊರಗು ಉಳಿಯಿತು. ಉದಯಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಜ್ರಮುನಿಯವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಮೂಲ ಕಲಾವಿದರ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುವಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಲಾವಿದರ ದೇಹಭಾಷೆ, ಮುಖಚಹರೆ ಅಥವಾ ಪರದೆಯ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ದೃಶ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕರಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ನಾವು ಏನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ?
'ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು' ನೋಡಿದ ನಂತರ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯಿತು: ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಯಾವ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು? ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ಕಥೆ. ಪಾತ್ರಗಳು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದವು, ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೂ ಆ ಪಾತ್ರಗಳು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ, ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಕಥೆ? ಸಂಭಾಷಣೆ? ಪಾತ್ರಗಳ ಆತ್ಮ? ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಕಥೆಯ ಆಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಹಾಗೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ, ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವಾಸನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಷ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರಗು ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಸಿನಿರಸಿಕರ ಮನದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕೇ 'ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು' ನೋಡಿದಾಗ, ನಾವು ಒಂದು ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣಯುಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು.
'ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲು' ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ಣತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಕನಸಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗೌರವ, ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಮಾಪಕನ ಹಠಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಜಯ, ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಮನ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಂತಹ ಹಳೆಯ ಸಿನಿರಸಿಕರಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಾಲವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಟ್ಟುವ ಅಪರೂಪದ ಅವಕಾಶ.
ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಹರಿದಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು:
"ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್ ದೇಹವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಕಥೆಗಳು ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಆ ಕಥೆಗಳು ಏರಿದ ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ."