ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೆಂಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
ಗುರುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಗುರುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಗುರುರ್ದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ’ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗುರುವನ್ನು ದೈವಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆ ಗುರುವಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಗುರುವೇ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನದಿ ಗುರು, ಪರ್ವತ ಗುರು, ಗೋಮಾತೆ ಗುರು, ಭೂಮಿ ಗುರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮರಗಳೂ ಗುರುಗಳು. ಮರಗಳು ಮಾತನಾಡು ವುದಿಲ್ಲ. ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡು ವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮೌನವೇ ಮಹಾನ್ ಉಪದೇಶ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ದ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅರಳಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮರಗಳಿಗೆ ದೇವತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಇಂದು ನಾವು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯು ಪ್ರತಿದಿನ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ.
ಆಯುರ್ವೇದವು ಹೇಳುವ ಲೋಕಪುರುಷ ಸಾಮ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಇರುವು ದೆಲ್ಲವೂ ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಜೀವಸರಣಿಯ ಎರಡು ಮುಖಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಣದ ಗುರು ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ: ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ‘ಅಶ್ವತ್ಥಃ ಸರ್ವವೃಕ್ಷಾಣಾಂ’ ಎಂದು ಅಶ್ವತ್ಥವನ್ನು ತನ್ನ ವೈಭವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಾಂತಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Dr Sadhanashree Column: ವ್ರತ ಮುಗಿದರೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಉಳಿಯಲಿ
ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ವಿಧಾನ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಣವೇ ಜೀವನದ ಮೂಲ. ಉಸಿರಾಟ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಅಶ್ವತ್ಥ ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಪಾಠವೇನೆಂದರೆ- ಜೀವನದ ವೇಗವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ, ಉಸಿರನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಿ.
ಸ್ಥಿರತೆಯ ಗುರು ಆಲದ ಮರ : ಬಿರುಗಾಳಿ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಅಡುವುದು ಅದರ ಎಲೆಗಳು; ಆದರೆ ಅದರ ಬೇರುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ನೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟ ಜೀವನ ಎಂದಿಗೂ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ‘ಓಜಸ್’ ಅನ್ನು ಜೀವಶಕ್ತಿಯ ಸಾರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಓಜಸ್ ಹೇಗೆ ಅಗತ್ಯವೋ, ಬದುಕಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ. ಆಲದ ಮರ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದು- ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮೊದಲು ಆಳಕ್ಕೆ ಬೇರು ಬಿಡಿ.
ಕಹಿಯೂ ಔಷಧಿಯೇ ಎನ್ನುವ ಬೇವಿನ ಮರ : ಬೇವಿನ ರುಚಿ ಕಹಿ. ಆದರೆ ಅದೇ ಕಹಿತನ ಅದರ ಔಷಧಿಯ ಶಕ್ತಿ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ತಿಕ್ತ ರಸವನ್ನು ರಕ್ತಶೋಧಕ, ಕ್ರಿಮಿಘ್ನ ಹಾಗೂ ಚರ್ಮರೋಗ ನಿವಾರಕವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೀವನವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಹಿಯಾದ ಅನುಭವಗಳೇ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧ ಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇವಿನ ಮರ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು- ಕಹಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಬೇಡಿ; ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಗ್ನಿಯ ಗುರು ಬಿಲ್ವ ಮರ: ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವವು ಇನ್ನೂ ವಿಶೇಷ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ‘ರೋಗಾಃ ಸರ್ವೇ ಅಪಿ ಮಂದೇ ಅಗ್ನೌ’ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಮಯದ ಊಟ, ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆತುರದ ಬದುಕು ನಮ್ಮ ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬಿಲ್ವದ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟ- ಆರೋಗ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ನಿಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ.
ರಸಾಯನದ ಗುರು ನೆಲ್ಲಿ ಮರ : ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್. ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಯನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಸಾಯನವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ನೀಡುವ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಫಲ ಅದು. ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ನಮಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬದುಕಿನ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹತ್ವವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಲ್ಲ, ಗುಣದಲ್ಲಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯವೂ ಅವನ ಹುz ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಅವನ ಗುಣದಲ್ಲಿ.
ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಗುರು ತುಳಸಿ : ಭಾರತೀಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ಗಿಡವಲ್ಲ; ಅದು ಮನೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಪ್ರತಿದಿನ ತುಳಸಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುವುದು, ಅದರ ಸುತ್ತ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣ ಕಳೆಯುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯು ಕಫಹರ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧಕ ಹಾಗೂ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ತುಳಸಿಯ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದು- ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಧ್ಯ.
ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಗುರು ದೇವದಾರು : ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿರುವ ದೇವದಾರು ಮರವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನ ವೈಭವದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡುಚಳಿ, ಹಿಮಪಾತ, ಬಿರುಸಿನ ಗಾಳಿ, ಮಂಜು - ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನವನ್ನೆಲ್ಲ ಎದುರಿಸುತ್ತಾ ಅದು ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ನೇರವಾಗಿ, ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಎತ್ತರದ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವು ದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡುವು ದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಒಂದು ಮೌನ ಸಂದೇಶ - ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸ ಬಾರದು; ನಿಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಸವಾಲುಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ದೇವದಾರು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಸ್ಥೈರ್ಯ (Resilience).
ಹೊರಗಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ದೃಢತೆ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದವು ಸಹ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಷ್ಟೇ ಮಾನಸಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಔಷಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ದೇವದಾರು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವೃಕ್ಷ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮರದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಟು-ತಿಕ್ತ ರಸಯುಕ್ತ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯ, ಕಫ-ವಾತಹರ, ಶೋಥಹರ ಮತ್ತು ವೇದನಾಶಾಮಕ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಧಿವಾತ, ಊತ, ನೋವು, ಚರ್ಮರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸಂಬಂಧಿತ ತೊಂದರೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವದಾರು ಅನೇಕ ಆಯುರ್ವೇದ ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸುಗಂಧವೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮರಗಳು ಕಲಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರಗಳು
ಮರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಪಾಠ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಋತುಗಳಿಗೆ ಅನು ಗುಣವಾಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳು ಉದುರಬಹುದು, ಮಳೆಗಾಲ ದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಗುರುಗಳು ಮೂಡಬಹುದು, ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳು ತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಋತುಚರ್ಯೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೇ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಜೀವನವೇ ಆರೋಗ್ಯದ ಆಧಾರ. ಮರವು ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ- ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಮೌನದ ಶಕ್ತಿ. ಬೀಜವನ್ನು ನೆಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ ಅದು ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಂಗಳುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯಬೇಕು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಮಾನವ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಹೋಲಿಕೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಆತುರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಅತೃಪ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮರವು ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದು- ನಿಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ನಿಮ್ಮದೇ; ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಡಿ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮರವೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಜೇನುನೊಣಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಸೂಕ್ಷ ಜೀವಿಗಳು-ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಜೀವವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಹಜ ಸಹಕಾರ. ಮನುಷ್ಯನ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕಾಂಗಿ ಜೀವನ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿರುವ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಕೊರತೆ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಮರವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸಿ ಹೊಸ ಚಿಗುರುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಯಾವುದನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಹಳೆಯ ನೋವುಗಳು, ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಡಲು ಕಲಿತಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಸಂತೋಷ, ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇಹದಿಂದ ಮಲಗಳು ಹೊರಹೋಗುವುದು ಹೇಗೆ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳು ಹೊರಹೋಗುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಅವಶ್ಯಕ.
ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪರಿಸರದ ಭಾಗವೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ನಾವು ಮರಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ನೆರಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ, ಬದುಕನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಮರಗಳು ಕಲಿಸುವ ಸದ್ವೃತ್ತ
ಆಯುರ್ವೇದವು ಔಷಧಿಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಶಾಸ್ತ್ರ. ಸದ್ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಅನೇಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರವು ತನ್ನ ಫಲವನ್ನು ತಾನೇ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ತಾನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆದವನಿಗೂ ಹಣ್ಣು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾರನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರೂಪವಲ್ಲವೇ? ಇಂದು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ, ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯವೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮರಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವುದು, ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹಸಿರನ್ನು ನೋಡುವುದು- ಇವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪೂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಮರಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ; ಪರಿಸರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಆಳವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದ. ಇಂದು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಅರಣ್ಯ ನಾಶ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಪರಿಸರದ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೆಟ್ಟ ಗಿಡವೂ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನೀಡುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಉಡುಗೊರೆ. ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಒಂದು ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಸ್ಯವೆಂದು ನೋಡಬೇಡಿ. ಅದು ಮೌನವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೊಡು, ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕು, ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸ ಚಿಗುರಿನಂತೆ ನವೀನ ವಾಗು ಎಂದು ಅದು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುತ್ತಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಋಷಿಗಳು ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಮರಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಲಿಯಲಿಲ್ಲ; ಬದುಕುವುದನ್ನೇ ಕಲಿತರು. ಒಂದು ಮರ ನನ್ನ ಗುರುವಾಗಬಹುದೇ? ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದರ ಉತ್ತರ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಲೆಯಲ್ಲೂ ಅಡಗಿದೆ. ಕೇಳುವ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುವ ಮನಸ್ಸು ಇದ್ದರೆ, ಮರಗಳು ನಮಗೆ ಆರೋಗ್ಯದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಉತ್ತಮ ಜೀವನದ ದಾರಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.