ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಹಿ ಗುಣಾಂತರಾಧಾನ ಮುಚ್ಯತೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಇರಬಹುದಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ, ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಇನ್ನಿತರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅತಿಶಯ ವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ‘ಸಂಸ್ಕಾರ’. ಇದನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಾಪನಯನ, ಗುಣಾಧಾನ ಮತ್ತು ಹೀನಾಂಗಪೂರಣ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ
ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ನೀಡಿದ ದಕ್ಷನು ಶಿವನಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ರುದ್ರಭಾಗ ವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಯಜ್ಞಕರ್ತೃವಿಗೂ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸತಿಯು ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಂದೆಗೆ ದೋಷ ಬರಬಾರದು, ಯಜ್ಞ ಸಂಪನ್ನವಾಗಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಿದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಸತಿಯು ಯಜ್ಞ ಕುಂಡಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಾಳೆ.
1895ರ ನವೆಂಬರ್ 8. ಜರ್ಮನಿಯ ವುರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ ಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯೊಬ್ಬನು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತನಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಹೊರಗೆ ಕತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯೊಳಗೂ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಗಾಜಿನ ನಳಿಕೆ ಯೊಂದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ತಿಥಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧ, ತರ್ಪಣ, ಪಿಂಡ ಪ್ರದಾನ ಮೊದಲಾದ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಿಥಿ ತಿಳಿಯ ದಿರುವವರು ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಿಥಿಯಂದು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪಿತೃಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.
ದಸರೆಯ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು: ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನದಂದು ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನಳಾಗಿ ಆಸೀನಳಾಗಿರುವ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬಳಿಕ 24 ಕುಶಾಲ ತೋಪುಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅರಮನೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮೈಸೂರಿನ ಅಧಿದೇವತೆ, ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯವಳು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ದೇವತೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಎಂದೊಡನೆ ಈಕೆ ಶಿಷ್ಟ ಪುರಾಣದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿದೇವತೆ. ಆದಿಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ದುಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಕಿ- ಶಿಷ್ಟರಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಮಹಿಷ ನನ್ನು ಕೊಂದು, ಲೋಕ ಕಂಟಕರಾಗಿದ್ದ ಚಂಡ-ಮುಂಡರೆಂಬ ರಕ್ಕಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ‘ಚಾಮುಂಡಿ’ ಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನವಮಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ದಸರಾ, ಮೈಸೂರು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು, ರಾಜದರ್ಬಾರ್, ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ನಾಡಹಬ್ಬದ ರೂಪದವರೆಗೆ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ವೈಭವಯುತ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಬರುವ ಶರದೃತು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಕಾಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿ ಮಂದವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಪಿತ್ತವು ಪ್ರಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಾನವ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ 70ರ ನಂತರ ದುರ್ಬಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತಿ, ಆಯಾಸ, ಮಂಡಿನೋವು, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆ, ಕಣ್ಣು ಮಂಜಾಗುವಿಕೆ, ಕಿವಿ ಏನೊಂದೂ ಕೇಳದು, ಬಳಲಿದ ಹೃದಯ, ಯಾವಾಗ ಲಬ್ ಡಬ್ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೋ ತಿಳಿಯದು! ಕುತ್ತಿಗೆ ನೋವು, ಬೆನ್ನುನೋವು, ತಿರುಗಿ ನೋಡಲು ಇಡೀ ದೇಹ ಯೂಟರ್ನ್ ಮಾಡಬೇಕು! ಮರೆವು, ಮನೆಯವರ ಹೆಸರೂ ನೆನಪಿರುವುದಿಲ್ಲ
ಒಂದು ಕಪ್ ಕಾಫಿ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ನಾವು ಅದರ ರುಚಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅನುಭವಿಸು ತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ಕಾಣದ ಹಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ದೂರದ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತ ಕಾಫಿ ಗಿಡವಿದೆ. ಅದರ ನಡುವೆ ದುಡಿದ ರೈತನ ಕೈಗಳಿವೆ. ಹಣ್ಣು ಕೀಳುವ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಶ್ರಮವಿದೆ. ಹುರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತವಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಮ್ಮ ತೋಟದ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಪೊಟರೆಯನ್ನು ಮನೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಸಿರು ಗಿಳಿಗಳ ಜೋಡಿಯೊಂದು ನನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಯಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದ ದೃಶ್ಯ ಪುಟ್ಟ ಪರದೆ ಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸರಳತೆ, ಸಹಜತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆ ಜೋಡಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದಂತಿತ್ತು.
ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಬರುವ ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವು ದರಿಂದ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗ್ರತೆ ಅಗತ್ಯ. ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಆಯುರ್ವೇದವು ವರ್ಷವನ್ನು ಆರು ಋತುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಶಿರ, ವಸಂತ, ಗ್ರೀಷ್ಮ, ವರ್ಷಾ, ಶರತ್ ಮತ್ತು ಹೇಮಂತ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶರದೃತು ಮಧ್ಯಮ ಬಲದ ಋತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿದ್ದ ಪೊದೆಗಳ ನಡುವೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಡ್ಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವು ಆ ಜೋಡಿಗಳು. ಅವು ಸಾಧಾರಣ ಹಾರಾಡುವ ಕೀಟಗಳಲ್ಲ; ಪ್ರೇಮದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಿತ್ತಳೆ-ತುದಿ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು. ಅವುಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು
ಕುಂಬಾರನ ಬದುಕು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಮಣ್ಣನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತರುವುದು, ಅದನ್ನು ಹದ ಮಾಡುವುದು, ಕಲಸಿ ಮೂರ್ತಿ ರೂಪಿಸು ವುದು, ಒಣಗಿಸುವುದು, ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುವುದು, ಅಲಂಕರಿಸುವುದು- ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅವನ ಶ್ರಮ ಅಡಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂರ್ತಿ ಸಿದ್ಧವಾಗು ವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೈಗಳು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ; ದೇಹ ಬೆವರಿನಿಂದ ತೋಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮಣ್ಣಿನ ಅವನ ಬದುಕಿನ ಭರವಸೆಯೂ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ.
ರೋಗವು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೀಜದಿಂದ ಮೊಳಕೆ, ಸಸಿ, ಗಿಡ, ಮರ ಎಂಬ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೆಮ್ಮರವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದ ಸಹಜ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮನದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಷ್ಟವೇ ಎನ್ನುವ ಜಗದ್ಗುರುವು ಅದಕ್ಕೆ ಉಪಾಯವೊಂದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವೇ ಮನದ ಕುಣಿತವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲುದು ಎಂದು ಕಿವಿಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಒಣವೇದಾಂತ ಎಂದು ಮೂಗುಮುರಿಯುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದರೆ ಇದು ನಮ್ಮ ಅನುದಿನದ ಬದುಕಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ
‘ಮಲ್ಲರಿಗೆ ಸಿಡಿಲಾಗಿ, ನರರಿಗೆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಸ್ತೀಯರಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮನ್ಮಥನಾಗಿ, ಗೋಪಾಲಕರಿಗೆ ತನ್ನವನಾಗಿ, ದುಷ್ಟರಾಜರಿಗೆ ಶಾಸಕನಾಗಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಿಗೆ ಮುದ್ದಿನ ಶಿಶುವಾಗಿ, ಕಂಸನಿಗೆ ಮೃತ್ಯು ವಾಗಿ, ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಪರತತ್ತ್ವವಾಗಿ, ವೃಷ್ಣಿಗಳಿಗೆ ಪರದೇವತೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಬಲರಾಮನೊಡನೆ ಯುದ್ಧವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿದ’.
ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಪರಿಚಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುವುದು, ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಶನದ ಮುನ್ನ ಆತಂಕ ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪಾಯ ಹೊರಗಿ ರುವುದಿಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ ದಿದ್ದರೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತು, ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾದ, ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ಭಯ ಉಂಟಾದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ‘ಫೋಬಿಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದು ನಾವು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕು ತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯು ಪ್ರತಿದಿನ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ.
ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜಿಸುವ ಎಂಟು ರೂಪಗಳೆಂದು ನೋಡದೆ, ನಮ್ಮ ಬದುಕು ನಿಜವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಂಟು ಆಯಾಮಗಳೆಂದು ನೋಡಿದರೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಂದೇಶ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಸಂಪತ್ತು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅರ್ಥ ಕೇವಲ ಹಣವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಜೀವನವನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧನದ ಭಾಗ
