Dr Sadhanashree Column: ವ್ರತ ಮುಗಿದರೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಉಳಿಯಲಿ

ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೆಂಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ

ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ ಮುಗಿದಿದೆ. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ತೋರಣ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಡುತ್ತಿದೆ. ಪೂಜೆಯ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ದೇವಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ವೂ ಸಹಜ ದಿನಚರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ವ್ರತ ಮುಗಿದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆಯೇ? ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲ.

ಏಕೆಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣ, ಬಂಗಾರ ಅಥವಾ ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ‘ಶ್ರೀ’ ಎಂದರೆ ಜೀವನದ ಸಮಗ್ರ ಸಮೃದ್ಧಿ. ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರ, ಜ್ಞಾನ, ಧೈರ್ಯ, ಸಂತಾನ, ಶಕ್ತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳೇ. ಇದನ್ನು ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜಿಸುವ ಎಂಟು ರೂಪಗಳೆಂದು ನೋಡದೆ, ನಮ್ಮ ಬದುಕು ನಿಜವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಂಟು ಆಯಾಮಗಳೆಂದು ನೋಡಿದರೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಂದೇಶ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಸಂಪತ್ತು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅರ್ಥ ಕೇವಲ ಹಣವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಜೀವನವನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧನದ ಭಾಗ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಓಟದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆರೋಗ್ಯ ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅರ್ಥವೇನು? ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವೇ ಜೀವನದ ಮೂಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Dr Sadhanashree Column: ಇಲ್ಲಿದೆ ʼವಿರುದ್ದ ಆಹಾರʼವೆಂಬ ವಿಷದ ವಿಷಯ !

ಆರೋಗ್ಯವಿದ್ದಾಗಲೇ ನಾವು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಮುಂದೆ ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಧಾನ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಹಾರದ ಲಭ್ಯತೆ ಅಲ್ಲ. ಪೋಷಕಾಂಶಯುಕ್ತ, ಹಿತಕರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯೇ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಅನ್ನವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಹಾರವೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವನದ ಆಧಾರ.

ಆಯುರ್ವೇದವು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರವೇ ದೇಹದ ಧಾತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಹಾರ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗ್ನಿ ಅಗತ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಬಾರದು. ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದು ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಆರೋಗ್ಯ ವೆಂದರೆ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಜೀವನದ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೆ ರ್ಯವೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗ. ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಸಂಪತ್ತು ಇದ್ದರೂ ಒಳಗಿನ ಧೈರ್ಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಸ್ವಸ್ಥ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಜ್ಞಾನವೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಗಿಂತ, ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಏನು ತಿನ್ನಬೇಕು? ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು? ಯಾವಾಗ ಮಲಗಬೇಕು? ವ್ಯಾಯಾಮ ಎಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು? ಯಾವ ಅಭ್ಯಾಸ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಿತ? ಯಾವುದು ಹಾನಿಕರ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಆರೋಗ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ಭಾಗವೇ. ಹೀಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯeನದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದೇಹದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಐದನೆಯದು ಸಂತಾನಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಸಂತಾನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದು ವುದು ಅಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ದೇಹ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನಶೈಲಿ ಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು. ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡಬೇಕು. ಮನೆಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯ, ಪರದೆ ಬಳಕೆ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಮಾತಿನ ಶೈಲಿ, ಕುಟುಂಬದ ವಾತಾವರಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆರೋಗ್ಯವೇ ಸಂತಾನಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಮೃದ್ಧಿ. ಆರನೆಯದು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ.

ವಿಜಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಸಮತೋಲನಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದೂ ಒಂದು ವಿಜಯ. ರೋಗ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ತಪ್ಪಾದ ಜೀವನಶೈಲಿ ಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಜಯದ ರೂಪಗಳು. ಆಯುರ್ವೇದದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಕೇವಲ ರೋಗ ಬಂದ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ರಕ್ಷಣಂ, ಆತುರಸ್ಯ ವಿಕಾರ ಪ್ರಶಮನಂ ಚ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯವಂತರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು.

ಹೀಗಾಗಿ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮವೇ ನಮ್ಮ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಏಳನೆಯದು ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಗಜ ಎಂದರೆ ಆನೆ. ಆನೆಯ ಪ್ರತೀಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ಭಾವವಿದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಅಗತ್ಯ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಶಕ್ತಿ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಬೇಕು. ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ, ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ನೆಮ್ಮದಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನವೇ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥೈರ್ಯ.

ಆಯುರ್ವೇದದ ಸಮತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದರೆ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೆ ರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಎಂಟನೆಯದು ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಎಲ್ಲಾ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲವೇ ಅಂತರಂಗದ ನೆಮ್ಮದಿ. ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಸಂಪತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ. ಆಯುರ್ವೇದವು ಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ದೇಹದ ಸಮತೋಲನದ ಜೊತೆಗೆ ಆತ್ಮ, ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ ಹೊರಗಿನ ಸೌಕರ್ಯವಲ್ಲ. ಒಳಗಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆ. ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಮೂಲ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಶಾಂತಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಸಂತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಆಂತರಿಕ ಸಂಪರ್ಕವೇ ಆ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲ. ಹೀಗಾಗಿ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶ ಒಂದು ದಿನದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ವ್ರತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ನಾವು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ನೆನಪಲ್ಲ. ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿತಾಹಾರ, ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೆ ರ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯeನ, ಸಂತಾನಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆರೋಗ್ಯ, ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಜಾಗೃತಿ, ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ, ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಂಗದ ನೆಮ್ಮದಿ. ಇವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ‘ಸಮೃದ್ಧಿ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆರಾಧನೆ ಕೇವಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಅದು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಆರೋಗ್ಯ ವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ರೋಗವಿಲ್ಲದಿರುವುದಲ್ಲ. ದೇಹದ ದೋಷಗಳು ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರು ವುದು, ಅಗ್ನಿ ಸಮವಾಗಿರುವುದು, ಧಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಲಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದು, ತನ್ಮೂಲಕ ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ. ಅಂದರೆ, ಆರೋಗ್ಯದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಕೇವಲ ರೋಗಮುಕ್ತ ದೇಹವಲ್ಲ.

ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಜೀವನ. ಹಾಗಾದರೆ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಲ್ಲವೇ? ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಎಷ್ಟೇ ಸಂಪತ್ತು ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಆರೋಗ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಸಂಪತ್ತು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ? ರುಚಿಕರವಾದ ಆಹಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು? ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಇದ್ದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಮನೆ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಬಹುದೇ? ಹೀಗಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯವೇ ಜೀವನದ ಮೂಲ ಲಕ್ಷ್ಮಿ.

ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ ವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಸಂದೇಶಗಳು ಅಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ವ್ರತವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ವ್ರತ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ನಿಯಮ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಅಡಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ವ್ರತದ ಒಂದು ಅಂತರಾರ್ಥ.

ಇದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಸದ್ವೃತ್ತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದವು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಔಷಧಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಬೇಕು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು, ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ದಿನದ ವ್ರತ ನಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮ ಇಂದು ಮಾತ್ರವೇ? ಅಥವಾ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಬಹುದೇ? ಹಬ್ಬದ ದಿನ ನಾವು ಆಹಾರವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವಿದೆ.

ಆಹಾರವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು. ಆಹಾರ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಮಹತ್ವ. ಆದರೆ ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಆ ಗೌರವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ? ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ದೇವರ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿದಿನದ ಅನ್ನವನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕೇವಲ ರುಚಿಗಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದೇ? ದೇಹದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಹಿತವಾದ, ಮಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದೇ? ಇದೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಿತ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆಯೇ.

ಇನ್ನೊಂದು ಸುಂದರ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಮನೆಯವರು, ಬಂಧುಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆ, ಮಾತುಕತೆ, ಊಟ, ಪ್ರಸಾದ, ಹಂಚಿಕೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಸ್ವಸ್ಥತೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಆರೋಗ್ಯ ವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಭಾಗವೇ. ಒಂದು ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತು, ಒಂದು ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪುಗೆ, ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯ, ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಂಚಿ ಕೊಂಡ ಊಟ ಇವುಗಳಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತದ ನಂತರ ನಾವು ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಏನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಹೂವುಗಳನ್ನಲ್ಲ. ಅಲಂಕಾರವನ್ನಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಆ ದಿನ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಮೂಡಿದ ಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಅನಗತ್ಯ ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು. ದೇವಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿದಿನದ ಆಹಾರಕ್ಕೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸಿದಂತೆ, ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಆಹಾರ, ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ದೇವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆ, ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ದಂತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ದಿನದ ವ್ರತ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ವ್ರತದ ಮೂಲಕ ನಾವು ಕಲಿತ ಮಿತಾಹಾರ, ನಿಯಮ, ಶೌಚ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮನಃಪ್ರಸನ್ನತೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಆಗ ಮಾತ್ರ ಆ ವ್ರತ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು, ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಎಷ್ಟು ಶ್ರೀ ಇದೆ ಎಂದು ನೋಡೋಣ. ದೇಹ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ.