ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ದಾಖಲೆಯಾದ ‘ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್’ ತಯಾ ರಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಂದು ರೋಚಕ ಕಥೆಯೇ ಸರಿ. ನವದೆಹಲಿಯ ರೈಸಿನಾ ಹಿಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ನ ನೆಲಮಹಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮುದ್ರಣಾಲಯ ವಲ್ಲ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಭದ್ರತೆಯ ಕೋಟೆಯೂ ಹೌದು.
ಈ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಅದರ ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯಗಳು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ. ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಕಟ್ಟಡದ ನೆಲಮಹಡಿಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಿದೆ. 1980ರ ದಶಕದ ಮೊದಲು, ಬಜೆಟ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಬಜೆಟ್ನ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಕಾರಣ, ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1980ರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಒಳಗೇ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಈಚೆಗೆ, ಬಜೆಟ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣವು ಈ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಲಯದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬಜೆಟ್ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ‘ಹಲ್ವಾ ಸಮಾರಂಭ’ದ ಮೂಲಕ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಎಡೆಲ್ಮನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾರೋಮೀಟರ್
ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಗೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ದೊಡ್ಡ ಕಡಾಯಿ ಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ವಾ ತಯಾರಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸಿಹಿ ತಿನ್ನುವ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರವೇ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಳಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ‘ದಿಗ್ಬಂಧನ’ ಅಥವಾ ‘ಕ್ವಾರಂಟೈನ್’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗು ತ್ತದೆ.
ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಗಳ ಏಕಾಂತ ವಾಸ. ಸುಮಾರು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ (ಸುಮಾರು 10 ದಿನಗಳು) ಈ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಳಗೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ದವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.
ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಂಡ್ʼಲೈನ್ ಫೋನ್ಗಳು ಕೇವಲ ಒಳಬರುವ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಾಹಿತಿಯ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇಡೀ ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಜಾಮರ್ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ (ಐಆ) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು 24 ಗಂಟೆಯೂ ಪ್ರೆಸ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆ ಯ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ತಪಾಸಣೆಯ ನಂತರವೇ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಡೆಯೂ ಕೆಮರಾದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೇಪರ್ ಮತ್ತು ಹೊರ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. 2021ರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ‘ಪೇಪರ್ಲೆಸ್ ಬಜೆಟ್’ ಮಂಡಿಸಿತು.
ಮೊದಲು ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಈಗ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರು ತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಈಗ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರತಿಯ ಬದಲು ‘ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್’ ಹಿಡಿದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಬರುವುದು ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಬದಲಾದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಊಟ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹಗಲಿರುಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡು ತ್ತಾರೆ.
ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಯಾದ ದಿನ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಚಿವರು ಭಾಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಈ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಬರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ದಾಖಲೆ ಗಳನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡುವಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಿದೆ.
ನಾರ್ಥ್ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ ಯಂತ್ರಗಳಿರುವ ಜಾಗವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಂಕೇತ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದರೂ, ಬಜೆಟ್ನ ಗೌಪ್ಯತೆ ಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುದ್ರಣದ ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.