ಜನತಂತ್ರ
ಕೆ.ವಿ.ಚಂದ್ರಮೌಳಿ
ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮೃತಿ ಎಂದಿಗೂ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅರ್ಥೈಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯಾವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಏಕೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಮೂಹಗಳ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು ದೈನಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತರಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನೈತಿಕ ಚಿಂತನೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಏಕೆ ದೂರವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ?
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: K V Chandramouli Column: ಕಾವೇರಿ: ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜಲಾಡಳಿತದಿಂದ ನ್ಯಾಯ
ಚಿಂತನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳು
ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಚಿಂತನಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು- ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸರಳತೆ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಆಧಾರ ವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ವರ್ಗ, ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಅವರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ರಾಮ ಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಮರುಹಂಚಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ತಾತ್ವಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವು ನ್ಯಾಯಯುತ ಸಮಾಜದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಚಿಂತಕರು ಮಾನವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಪಡೆದಿವೆ.
ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನೈತಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬದಲಾದವು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು? ಎಂಬುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಜಾತಿ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ಸಮಾನತೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅರ್ಥವೇನು? ಎಂಬುದಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನ, ಮೀಸಲಾತಿ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಗಾಂಧೀಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಹೋರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿ ಕೊಂಡರೆ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಹೋರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ತತ್ವವರ್ಧನೆ
ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹು ದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು.
ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಮಂಡಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಇದೆ. ಅವು ಸಂವಿಧಾನದ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಕಾನೂನು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಭರವಸೆಗಳವರೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಬಲ್ಲವು. ಇದರಿಂದಲೇ ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜನಸಮೂಹಗಳ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾಷೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯ, ಕರ್ತವ್ಯ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ರಾಜಕೀಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರವು ಮೀಸಲಾತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಭರವಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ವಿನಯ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಸಂಯಮದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡಬಹುದು? ಇದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತರಾಗಲು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.
ಅಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅಪೂರ್ಣ ಹೋರಾಟವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ, ಅವಕಾಶಗಳ ಅಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವದ ಭಾಗ ವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ವಿಮರ್ಶೆ ಗೌರವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಬಲೀಕರಣದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ವಿಧಾನ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನೈತಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬೇಡಿಕೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತವು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಸಂಸತ್ತು, ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳು ತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಕ್ಕು, ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕುರಿತ ನಿಲುವು ಹೆಚ್ಚು ನೈತಿಕವಾದುದು. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಬಳಸುವವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯಿಂದ ಬಳಸುವ ನೈತಿಕ ಶಿಸ್ತು ಇದೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಎತ್ತಿದರು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಗಾಂಧೀಜಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೈತಿಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿ
ದೈನಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಸಹಜ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದೆಂದರೆ ರಾಜಕೀಯ ವನ್ನು ಕಠಿಣ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು. ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೇ? ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಎದುರಿಸಬಹುದೇ? ಗುರಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾದರೂ ಸಾಧನಗಳು ನೈತಿಕವಾಗಿರಬಹುದೇ? ಅಧಿಕಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ನಾಯಕರು ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸಬಹುದೇ? ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಬಹುದೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನನ್ನೇ ನೈತಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಒಳಮುಖವಾದುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆ. ಇದರಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ ರಾಗಬಹುದು; ಗಾಂಧೀಜಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಸಹಜವಾದ ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು.
ಸ್ಮರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪವೂ ಬದಲು
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡು ತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸ್ಮರಣೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು, ಜಯಂತಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೇತ, ಮೀಸಲಾತಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾಷಣಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಆಯ್ದ ಸ್ಮರಣೆಯ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ. ಆದರೆ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು-ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಿ, ಅವರ ಸತ್ಯ, ಸರಳತೆ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಕಠಿಣ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಗತ್ಯ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಮಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯಿಲ್ಲದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಪೂರ್ಣ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗಾಂಧೀಜಿ ನೈತಿಕ ಸಂಯಮವಿಲ್ಲದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸು ವವರಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾ ಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರು ವುದು ಭಾರತೀ ಯ ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ- ನೈತಿಕ ಮನವಿಯಿಂದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನ್ಯಾಯದತ್ತ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಸಾಮೂ ಹಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಮತ್ತು ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯತ್ತ. ಭಾರತದ ಸವಾಲು ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಮಾಜ ನ್ಯಾಯ ಯುತವಾಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದವರು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರ ರಾಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬಹುಶಃ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ. ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಏರುತ್ತಿರುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಅಪೂರ್ಣ ಹೋರಾಟವು ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತ ವಾಗಿರಿಸಿರುವುದರಿಂದ. ಭಾರತವು ಈ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ನ್ಯಾಯವೂ ಬೇಕು; ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಬೇಕು.