ಇದೇ ಅಂತರಂಗ ಸುದ್ದಿ
ಮೊನ್ನೆಯ ಗುರುವಾರದ ‘ನೂರೆಂಟು ವಿಶ್ವ’ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪದ ಅಥವಾ ಭಾಷಾ ಮಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾವನೆ, ತುಮುಲ, ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಲು, ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪದಗಳೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು. ಆ ಲೇಖನವನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದುವಾಗ ನನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಗತಿಗಳು ಹಾದುಹೋದವು. ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್ʼಫಾರ್ಮಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೈಲಿನ ಕಿಟಕಿಯೊಳಗಿಂದ ಕೈಬೀಸುತ್ತಿರುವ ಗೆಳೆಯನಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೈಬೀಸುವಾಗ ನಮ್ಮ ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದಲ್ಲ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿಘಂಟು ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಹೇಳಿ? ಅಂಥ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪದಗಳೇ ಇಲ್ಲ.
ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಷ್ಟು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಎದೆಯೊಳಗೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವೇ ಏಳುತ್ತಿರು ವಾಗ, ನಮ್ಮ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು ಕೇವಲ ‘ಹುಷಾರಾಗಿ ಹೋಗು, ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋನ್ ಮಾಡು’ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಪ್ಪೆ ವಾಕ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ. ಮನುಷ್ಯನ ಒಳಗಿರುವ ಆಕಾಶದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭಾಷೆ ಎಂಬ ಈ ಕಿರಿದಾದ ಬಾಗಿಲು ಎಷ್ಟು ಸೋಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷಿ ಬೇರೇನೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ.
ಪದಗಳೆಂಬವು ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗಳಿದ್ದಂತೆ. ಅವು ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸಬಲ್ಲವೇ ಹೊರತು, ಆ ನೀರಿನ ತಣ್ಣನೆಯ ಆಳವನ್ನಾಗಲಿ, ಅದರ ಪ್ರವಾಹದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮುಟ್ಟಲಾರವು. ಭಾಷೆಯ ಈ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಕವಿಗಳೆಲ್ಲ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಶಪಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ನಾವಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಒಂದು ಸಿದ್ಧ (ರೆಡಿಮೇಡ್ ಬಟ್ಟೆ) ಉಡುಪಿನಂತೆ. ಅಂಗಡಿ ಯಿಂದ ತಂದ ಶರ್ಟು ನಮಗೆ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಹೊಂದಬಹುದೇ ವಿನಃ, ನಮ್ಮ ಮೈಚರ್ಮ ದಷ್ಟೇ ನಿಕಟವಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಬೆಸೆಯಲಾರದು. ನಮಗೆ ಅತಿಯಾದ ದುಃಖವಾದಾಗ ನಾವು ಕಿರುಚುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲು ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ಕಿದಾಗ ಮಾತುಗಳು ಸೋತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಸಂಸದರಿಗೆ ಸವಲತ್ತು
ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಅನುಭವಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತವೆ. ಪದಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಆ ಸಂಗತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಜೀವಂತ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ತಾಕತ್ತಿಲ್ಲ. ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಾಲ್ಡೆನ್ಸ್ಯಾಮ್ಕೈಟ್’ (Waldeinsamkeit) ಎಂಬ ಒಂದು ಚೆಂದದ ಮಾತಿದೆ.
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ನಿಂತಾಗ, ಸುತ್ತಲಿನ ಮರಗಳ ಉಸಿರಾಟದ ನಡುವೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಷ್ಟು ನಗಣ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪಾವನವಾದದ್ದು ಎಂದು ಅನಿಸುವ ಆ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಅವರು ಈ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ನಮ್ಮ ಮಲೆನಾಡಿನ ಅಥವಾ ಕರಾವಳಿಯ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ನಡೆದುಹೋದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಈ ಅನುಭವ ನಿತ್ಯಸತ್ಯ. ಆದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಂತ ಆ ಅನುಭವವೇ ನಮಗೆ ಅಪರಿಚಿತವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶೆಮೊಮೆಚಾಮಾ’ (Shemomechama) ಅಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಶಬ್ದವಿದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಪೂರ್ತಿ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಊಟ ಎಷ್ಟು ರುಚಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಟ್ಟೆ ಖಾಲಿ ಮಾಡುವವರೆಗೂ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಅದು.
ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯಂದಿರು ಬಡಿಸಿದ ತುಪ್ಪದನ್ನದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಾಗ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲವೇ? ಒಂದು ಭಾಷೆಗೆ ಪದ ಸಿಕ್ಕಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಗೆ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ದಕ್ಕಿದೆ, ಅಷ್ಟೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡಿ, ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗೆ ಹಳೆ ಮನೆಯ ಹಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಹನಿಗಳು ಬಿದ್ದಾಗ ಬರುವ ಆ ಒಂದು ಲಯವಿದೆಯಲ್ಲ, ನಿದ್ದೆ ಬಾರದೇ ಎದ್ದು ಕುಳಿತಾಗ ಆ ಶಬ್ದ ನಮ್ಮ ತಲೆಯೊಳಗೆ ಯಾವ್ಯಾವ ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಿಸಿ ಕರೆತರುತ್ತದೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವ ಭಾಷೆಯದರೂ ಒಂದು ಚೊಕ್ಕಟವಾದ ಹೆಸರಿದೆಯೇ? ಮಳೆಯಿದೆ, ಸದ್ದಿದೆ, ನೆನಪಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮೂರೂ ಬೆರೆತು ಎದೆಯೊಳಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆ ವಿಚಿತ್ರ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಹೆಸರನ್ನೂ ಇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.
ಭಾಷೆಯೆಂಬುದು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದ ಅಂಗೈಯಂತೆ. ನೆರಳು ಬೀಳುತ್ತದೆ ನಿಜ, ಆದರೆ ಅದು ಆಶ್ರಯ ಅಥವಾ ತಂಪು ನೀಡಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಪದಗಳ ಮಿತಿ ಎದುರಾಗುವುದೇ ನಮ್ಮ ಮುಖಾಮುಖಿ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರೀತಿಸಿ ದೂರವಾದ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಯಾವುದೋ ಅಪರಿಚಿತ ನಗರದ ಸಿಗ್ನಲ್ ದಾಟುವಾಗ ಹಠಾತ್ತನೆ ಎದುರುಬದುರಾದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಮೂರು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಪರಸ್ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಂಜೆಗಳು, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಚಹಾ ಗಳು, ಹರಿದುಹೋದ ಪತ್ರಗಳು, ಅಸಹಾಯಕ ಮುನಿಸುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಮಿಂಚಿ ಮಾಯ ವಾಗುತ್ತವೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಅದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ‘ಹೇಗಿದ್ದೀರಾ?’ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಬರೀ ಮುಖವಾಡದಂತೆ ತೇಲಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ಇಡೀ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ, ಆ ಕ್ಷಣದ ತಳಮಳಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡಲು ನಿಘಂಟುಗಳು ಬೆವತು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಡುಕ, ಗಂಟಲಿನ ಬಿಗಿ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು.
ಭಾಷೆಯು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಾಜವೂ ತನಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ ಪದಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪಿನೋ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಗಿಗಿಲ್’ (Gigil) ಎಂಬ ಮುದ್ದಾದ ಶಬ್ದವಿದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಮಗು ಅಥವಾ ನಾಯಿಮರಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಮುದ್ದಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ಚಿವುಟಿ ಮುದ್ದಾಡಬೇಕು ಅನಿಸುವ ಆ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯ ತುರಿಕೆಗೆ ಅವರು ಹಾಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ದಿನವೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗಾಗಲಿ, ನಮಗಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವ ಏಕಪದ ಹೊಳೆದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ನ ‘ಸೊಬ್ರೆಮೆಸಾ’ (Sobremesa)-ಊಟ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಎದ್ದುಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೇ, ಮೇಜಿನ ಸುತ್ತಲೇ ಕುಳಿತು ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಕಳೆಯುವ ಆ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಜೆಯ ಹರಟೆಯ ಸುಖ. ನಮ್ಮೂರಿನ ಮದುವೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾಳೆಲೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಬೀಗರ ಜತೆ ಮಾಡುವ ಹರಟೆ ಇದೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಪದಗಳ ಮಿತಿಯೇ ಕಲೆಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ಮಯ.
ಎಲ್ಲವೂ ಪದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಪಿಟೀಲಿನ ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಬ್ದಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಗರಿಸಿ ಬೀಳುತ್ತವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಂಗೀತದ ದಾರಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸ್ಮಿ ಖಾನರ ಶಹನಾಯಿಯ ಆ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಎಳೆತ ನಮಗೆ ಕೊಡುವ ನೋವನ್ನು ಯಾವ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಅಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರದು.
ಭಾಷೆಯು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ರಸ್ತೆಯಾದರೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಾರಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಗಡಿಗಳಿಲ್ಲ, ಶಬ್ದಕೋಶಗಳ ಶಿಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಮಿದುಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿಸಿದರೂ, ಭಾವನೆಗಳ ಈ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ವಲಯ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.
ನಾವು ಇಂದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪದಗಳನ್ನು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಬಲ್ಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಹಳೆಯ ಅಂಗಿಯೊಂದನ್ನು ಮೂಸಿದಾಗ ಮೂಗಿಗೆ ಬಡಿಯುವ ಆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಆ ವಾಸನೆ ತರುವ ಆಪ್ತ ಸಂಕಟ ವನ್ನು ಯಾವ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ಕೋಡಿಂಗ್ ತಾನೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡೀತು? ಹಳೆ ಪುಸ್ತಕದ ಹಳದಿ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಾಗ ಕೈಬೆರಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ಆ ಕಾಗದದ ಒರಟು ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅಲ್ಗಾರಿದಂ ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟೀತು? ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌಭಾಗ್ಯ. ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಚೊಕ್ಕಟವಾದ ಲೇಬಲ್ ಅಂಟಿಸಿ, ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬದುಕು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ ಯಂತೆ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನಿಗೂಢತೆಯೇ, ಈ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ತಳಮಳವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸು ವುದು. ಒಂದು ಸಂಜೆ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತು ಬಾನಿನ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುವಾಗ, ಒಳಗೆ ಮೂಡುವ ಆ ಅನಾಮಧೇಯ ಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಿರಲಿ. ಅದು ಹಾಗೇ ಹರಿದುಹೋಗಲಿ.
ಕೊನೆಗೂ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಆಡಿದ ಮಾತುಗಳ ಮೇಲಲ್ಲ, ಆಡಲಾಗದ ಮಾತುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಮೌನವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಬೆಡ್ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ ತಾಯಿಯ ಕೈಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ ಮಗನ ಬೆರಳುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂತ್ವನ, ಯಾವ ‘ಗೆಟ್ ವೆಲ್ ಸೂನ್’ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲೂ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪದಗಳೆಂಬ ದೋಣಿಗಳು ಸದಾ ಸಣ್ಣವು, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳೆಂಬ ಸಾಗರ ಅನಂತ. ಆ ಸಾಗರದ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಅಲೆಗಳ ಸದ್ದಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು, ಶಬ್ದಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೇ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿ.
ಭಾಷೆ ಸೋತ ಜಾಗದ ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯ ಅರಳುತ್ತಾನೆ. ಕಮ್ಮಿ ಪದಗಳಿರುವ ಲಾಭ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪದಗಳನ್ನು ಜೇಬಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ನಿಘಂಟುಗಳನ್ನು ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವ ನಮಗೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಶಬ್ದಗಳಿರುವ ಜಗತ್ತೊಂದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಬೆರಗು.
ಅಮೆಜಾನ್ನ ನಿಗೂಢ ಕಾಡುಗಳ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ, ಮೈಸಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ‘ಪಿರಾಹಾ’ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಆದಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಾಗರಿಕ ಮನುಷ್ಯನ ಇಡೀ ಭಾಷಾ ಜಂಬವೆಲ್ಲ ಕಳಚಿಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಇಡೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಶಬ್ದಗಳು. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನಗಳು. ಆದರೆ ಆ ಪುಟ್ಟ ಬೊಗಸೆಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಧ್ಯಾನಸ್ಥವಾಗಿ, ಆನಂದವಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಾರೆಂದರೆ, ನಾವಿಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಭಾರಕ್ಕೆ ನಲುಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದೇನು ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಿರಾಹಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನಾಗರಿಕರು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು, ಎರಡು, ಹತ್ತು, ನೂರು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಗೀಳೇ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬಳಿ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ‘ಸ್ವಲ್ಪ’ ಮತ್ತು ‘ಹೆಚ್ಚು’ ಎಂಬ ಎರಡು ಸರಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮಾತ್ರ. ತೂಕದ ಮಾಪಕ ಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವ ಆ ಜನರಿಗೆ ಗಣಿತದ ಸೂತ್ರಗಳ ಹಂಗಾದರೂ ಏಕೆ ಬೇಕು? ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಮೀನು ಇವತ್ತಿನ ಹಸಿವಿಗೆ ಸಾಕಾದರೆ ಮುಗಿಯಿತು, ನಾಳೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯಿತು ಎಂಬ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದ ಹಕ್ಕಿಯಂಥ ಬದುಕು ಅವರದು. ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಬಡವರೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಅಲ್ಲ. ಬದುಕು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ತುತ್ತು ಅಷ್ಟೇ. ಬಣ್ಣಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನೇರಳೆ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕಡುಗೆಂಪು ಎಂದು ನೂರಾರು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಪಿರಾಹಾ ಜನರ ಬಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಾಮಪದಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಅವರು ಕಡುಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ‘ರಕ್ತದ ಹಾಗೆ’ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಹಸಿರನ್ನು ‘ಎಲೆಯ ಹಾಗೆ’ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆಕಾಶದ ನೀಲಿಯನ್ನು ‘ನೀರಿನ ಹಾಗೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಅವರಿಗಿನ್ನೂ ಸೋಕಿಲ್ಲ. ನೇರವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ, ಮರದ, ಹೂವಿನ ರೂಪಕಗಳ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ಆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಎಷ್ಟು ಮುಗ್ಧವಾಗಿರಬೇಡ? ನಮಗೆ ಬಣ್ಣ ಕೇವಲ ಶಬ್ದ, ಅವರಿಗೆ ಬಣ್ಣವೆಂದರೆ ಜೀವಂತ ಪ್ರಕೃತಿ. ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗತಕಾಲ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೇ ಇಲ್ಲ.
ನಿನ್ನೆ ನಡೆದುಹೋದದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲುಬುವ ಗೋಜಿಲ್ಲ, ನಾಳೆ ಏನಾಗುವುದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದ ಉಸಿರಾಟವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾತನಾಡುವುದೆಲ್ಲವೂ ‘ಈಗ’ ಮತ್ತು ‘ಇಲ್ಲಿ’ ಎಂಬ ವರ್ತಮಾನದ ಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ, ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಂಬುವ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ನಿಯಮ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ನಾವಿಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳ ಕಸ ಗುಡಿಸುತ್ತಾ, ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳ ಕಂತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಇವತ್ತಿನ ಸಂಜೆಯ ಬಿಸಿಲನ್ನೇ ಮರೆತುಬಿಡುವಾಗ, ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಅದರ ಇಡಿಯಾದ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೀರುತ್ತಾ ಬದುಕಿರುತ್ತಾರೆ.
ಕೇವಲ ಹನ್ನೆರಡು-ಹದಿನಾಲ್ಕು ಧ್ವನಿಗಳಿಂದಲೇ ಅವರ ಮಾತುಕತೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಅವರು ಕೇವಲ ತುಟಿಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ, ಗುನುಗುವ ಮೂಲಕ, ಹಾಡಿನ ಧಾಟಿಯ ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನದಿಯ ಆಚೀಚೆ ದಡಗಳಿಗೆ ದಾಟಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಶಬ್ದ ಮಾಡದೆ, ಬರೀ ಸಿಳ್ಳಿನ ಏರಿಳಿತದ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಆ ಕಲೆ ನಮಗೆ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಯೆಂಬುದು ಗಂಟಲ ಸದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಉಸಿರಿನ ಮತ್ತು ಮೌನದ ಲಯಬದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ನುಡಿ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಳೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ‘ಟಿಯೋವಿ’ (Tiwi) ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರಾರು ಪದಗಳ ಇಡೀ ಸಂಸಾರ ಸಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ‘ಟೋಕಿ ಪೋನಾ’ ಎಂಬ ತೀರ ಪುಟ್ಟ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿ.
ಕೇವಲ 120 ರಿಂದ 125 ಪದಗಳಷ್ಟೇ ಇರುವ ಆ ಪುಟ್ಟ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ತತ್ವವೇ ‘ಸರಳತೆ’. ಒಂದು ಮಗು ತನಗೆ ಹಸಿವಾದಾಗ ಕಣ್ಣೀರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿಬಿಡುವಂತೆ, ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಜಂಜಾಟಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ಬದುಕನ್ನು ತಿಳಿಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪ್ರಯತ್ನ ಅದು. ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಷಣಗಳು, ಕೋರ್ಟಿನ ಕಾಗದಗಳು, ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಅಬ್ಬರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಟ್ರೋಲ್ ಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪದಗಳ ದುರುಪಯೋಗವಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನು? ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು, ವಂಚಿಸಲು, ಮೋಸದ ಪರದೆ ಎಳೆಯಲು ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಬೇಕು.
ಆದರೆ ಪಿರಾಹಾ ಜನರ ಬಳಿ ಆಡಂಬರದ ಶಬ್ದಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವ ಅವಕಾಶಗಳೂ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ಅವರ ಮಾತು ನದಿಯ ತಿಳಿನೀರಿನಂತೆ ತಳ ಕಾಣಿಸುವಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕ. ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಧನ್ಯವಾದ’ ಅಥವಾ ‘ಕ್ಷಮಿಸಿ’ ಎಂಬಂತಹ ಸೌಜನ್ಯದ ನಕಲಿ ಪದಗಳೂ ಇಲ್ಲವಂತೆ. ಒಬ್ಬ ಗೆಳೆಯ ಬಂದು ಮೀನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಇವನು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ‘ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಋಣಮುಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆ ಮೀನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಇಬ್ಬರೂ ಜತೆಯಾಗಿ ಹಂಚಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬದಲು, ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸುವ ಆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ನಿಘಂಟುಗಳು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಬೇಕು. ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲು ‘ಐ ಲವ್ ಯು’ ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳ ಅಂಟಿಲ್ಲದೆ, ಕಣ್ಣ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾಟಿಸುವ ಮುಗ್ಧತೆ ಅವರ ಮೈಮನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಪದಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಷ್ಟೂ ಬದುಕಿನ ಮೌನ ಗಾಢವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಾಗ, ಸುತ್ತಲಿನ ಕೀಟಗಳ ಝೇಂಕಾರ, ಗಾಳಿಯ ಸದ್ದು ಮತ್ತು ಎದುರಿನ ಬೆಂಕಿಯ ಕೆನ್ನಾಲಿಗೆಯಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಭಾಷೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದ ಆ ಜನರಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನಂಜು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆಯೆಂಬುದು ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ದೋಣಿಯಂತೆ; ದೋಣಿಯ ಮೇಲೆ ಸರಕು ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ ಅದು ಮುಳುಗುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು. ಪಿರಾಹಾ ಜನ ತಮ್ಮ ದೋಣಿಯನ್ನು ತೀರ ಹಗುರವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕೊನೆಗೂ ನಮಗೆ ಅನ್ನಿಸುವುದು ಇಷ್ಟೇ. ಬದುಕಲು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಾತುಗಳು ಬೇಕು? ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮಿನಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನ ಕೈಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಮಗುವಿಗೆ, ಸಂಜೆ ದಡದಲ್ಲಿ ಕೈಕೈ ಹಿಡಿದು ಕೂತ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ, ಕಣ್ಣ ಬೀಳ್ಕೊಡುವ ಮುದುಕ ಜೀವಗಳಿಗೆ ಪದಗಳ ಕೊರತೆ ಯಾವತ್ತೂ ಕಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶಬ್ದಗಳು ಕೇವಲ ಮುಖವಾಡಗಳು. ಅದು ಕಳಚಿಬಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಪಿರಾಹಾದಂತಹ ಪುಟ್ಟ ಭಾಷೆಗಳು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ನಮಗೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕರೆಗಂಟೆಯಂತೆ; ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಮೌನವನ್ನು, ಕಣ್ಣೋಟವನ್ನು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉಸಿರನ್ನು ಆಲಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ ಎಂದು ಅವು ನಮಗೆ ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಽಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆಂದರೆ ಏನರ್ಥ? ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಾನ್ ಭಾಷಾವಿeನಿಯೊಬ್ಬರು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪದಗಳಿರುವ ಅದೇ ‘ಪಿರಾಹಾ’ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ನೋಟ್ಬುಕ್, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ನಿಘಂಟು ಬರೆದುಬಿಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ನಾಗರಿಕ ಜಂಬ. ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕನ ಬಳಿ ಹೋದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಒಂದು ಮೀನನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಏನೆನ್ನುತ್ತೀರಿ?’ ಎಂದು ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಾಯಕ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ಓಗಾ ಎಂದ.
ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಖುಷಿಯಿಂದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ‘ಮೀನು = ಓಗಾ’ ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ, ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ‘ಮತ್ತೆ ಇದಕ್ಕೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ನಾಯಕ ಮರದ ಕಡೆ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ‘ಓಗಾ’ ಅಂದ. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ಗೆ ತಲೆಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಹಕ್ಕಿಗೂ ಓಗಾ? ಮೀನಿಗೂ ಓಗಾ? ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಇವರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿರಬೇಕು’ ಎಂದುಕೊಂಡು ‘ಪ್ರಾಣಿ/ಪಕ್ಷಿ = ಓಗಾ’ ಎಂದು ತಿದ್ದಿ ಬರೆದುಕೊಂಡರು. ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಖರತೆ ಬೇಕೆಂದು, ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ತೋರಿಸಿ, ಹಾಗಾದರೆ ಈ ನೀರಿಗೆ ‘ಏನಂತೀರಿ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.
ನಾಯಕ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾವನೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಮತ್ತದೇ ಶಬ್ದ ಉದುರಿಸಿದ - ‘ಓಗಾ’ ಪ್ರೊಫಸರ್ಗೆ ಬೆವರು ಸುರಿಯಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಸೂತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ಅವರು ತನ್ನ ಜೇಬಿನಿಂದ ಬಣ್ಣದ ಪೆನ್ನೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದು, ‘ಇದಕ್ಕೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಓಗಾ ಅಂತಾನೇ ಹೇಳ್ತಾರಾ?’ ಎಂದು ಕಿರಿಕಿರಿ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ನಾಯಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ಮುಗ್ಧ ವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿದ.
ಸ್ವಾಮಿ, ನೀವು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯಿಂದ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ನೂರಾರು ಬೇರೆಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ನೀವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೂ ಮುಂಗೈ ಚಾಚಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೀ ರಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಆ ‘ತೋರುಬೆರಳಿ’ಗೆ ‘ಓಗಾ’ ಅಂತಾರೆ!’ ಭಾಷೆಯ ಭಾರ ಹೊತ್ತ ಪ್ರೊಫಸರ್ ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಮಡಿಚಿ ಜೇಬಿಗಿಳಿಸಿ, ಆ ಹಳ್ಳಿಗನ ಮುಂದೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಪ್ಪೆ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ನಾಲಿಗೆ ಉದ್ದವಿದ್ದವರಿಗೆಲ್ಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಣ್ಣೋಟ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಚಂದದ ಪ್ರಸಂಗ ಬೇಕೆ?