ಬೆಂಗಳೂರು: ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಳಜಿ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವೇ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ (Raksha bandana). ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 28ರಂದು ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದಂದು ಸಹೋದರಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ‘ರಾಖಿ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಕೇವಲ ದಾರವಲ್ಲ; ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆಗಳು
ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ರಾಜ ಪೋರಸ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯೂ ಒಂದು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋರಸ್ ಆತನನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿದ್ದನು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಪತ್ನಿ ರೊಕ್ಸಾನಾ ಪೋರಸ್ಗೆ ರಾಖಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋರಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆಯ ಸಾರ.
ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ತೋರ್ನ ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯೂ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಹದ್ದೂರ್ ಷಾ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾದಾಗ, ಕರ್ಣಾವತಿ ಹುಮಾಯೂನ್ಗೆ ರಾಖಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಮಾಯೂನ್ ಆಕೆಯ ಮನವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ನೆರವಿಗೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಮಹತ್ವ
‘ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ’ ಎಂಬ ಪದವೇ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ‘ರಕ್ಷಾ’ ಎಂದರೆ ರಕ್ಷಣೆ, ‘ಬಂಧನ’ ಎಂದರೆ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಬಂಧ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇದು ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.
ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಟ್ರೆಂಡಿಯಾಗಿರುವ ಫ್ಯಾಷನ್ವೇರ್ಗಳಿವು
ರಾಖಿ ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಸಹೋದರಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ನಿಂತು, ಅವಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಸಹೋದರಿ ಬೇರೆ ಮನೆಗೆ ಹೋದರೂ, ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ದಿನ ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಭೇಟಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಹೋದರಿಯರೂ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರಿಗೆ ರಾಖಿ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ?
ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಹೋದರನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ರಾಖಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದ ಭಾಗ. ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಖಿ, ರೋಲಿ ಅಥವಾ ಕುಂಕುಮ, ಅಕ್ಷತೆ, ದೀಪ ಹಾಗೂ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಹೋದರಿ ಮೊದಲು ಸಹೋದರನ ಹಣೆಗೆ ತಿಲಕವಿಟ್ಟು, ಆರತಿ ಬೆಳಗಿ, ನಂತರ ಆತನ ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ರಾಖಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾಳೆ. ಬಳಿಕ ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಹೋದರನಿಲ್ಲದವರು ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಒಡನಾಟ, ಪರಸ್ಪರ ಕಾಳಜಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ವಿಶೇಷ ದಿನವಾಗಿದೆ. ರಾಖಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೂಲಿನಲ್ಲೂ ಅಡಗಿರುವುದು ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಮುರಿಯದ ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯ.