Vishweshwar Bhat Column: ಆಹಾರ ಶಿಕ್ಷಣ

ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ

ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಅದು ಶಿಸ್ತು, ಸಮಾನತೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಂಸ್ಕಾರ. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಶೋಕು ಇಕು’ (Shokuiku) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ‘ಆಹಾರ ಶಿಕ್ಷಣ’.

ಭಾರತದಂಥ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್‌ನ ಈ ಮಾದರಿ ಯಿಂದ ಕಲಿಯಲು ಹತ್ತು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಊಟವು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನು ತಿನ್ನಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಹಾರವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನು ಹಸಿವು ನೀಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಜಪಾನ್ ಮಾದರಿಯು ಊಟದ ಸಮಯವನ್ನು ಒಂದು ತರಗತಿ ಯಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಪಾನ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಊಟ ಬಡಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ʼಒಂದು ಸಾವಿರ ರನ್‌ʼ ರಹಸ್ಯ

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ‘ಲಂಚ್ ಸರ್ವರ್’ಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಿಳಿ ಕೋಟು, ಮಾಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಗೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಊಟ ಬಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಂಥ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ (Dignity of Labour) ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅಳಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜಪಾನ್ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಥವಾ ಬಡವ ಎನ್ನುವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೂಡ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು ಅದೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಪಾನ್‌ನ ಶಾಲಾ ಊಟದ ಮೆನುವನ್ನು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತಜ್ಞರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾಜಾ ತರಕಾರಿಗಳು, ಮೀನು, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಸೂಪ್ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಆಯಾ ಭಾಗದ ರೈತರು ಬೆಳೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಊಟ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಜಪಾನ್ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಾವೇ ತೊಳೆದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲಿನ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹರಿದು ಒಣಗಿಸಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಊಟದ ನಂತರ ತರಗತಿಯನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ದಿನಚರಿಯ ಭಾಗ. ನಾವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ’ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿ ಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ಜಪಾನ್‌ನ ಈ ಮಾದರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಾಲ್ಯದ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಊಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಜಪಾನಿಯರು ‘ಇತಡಕಿಮಸು’ (Itadakimasu) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ‘ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ನಾನು ವಿನಯದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.’

ಇದು ರೈತರಿಗೆ, ಅಡುಗೆಯವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಲ್ಲಿ ‘ಅನ್ನದಾತೋ ಸುಖೀಭವ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸದೆ, ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಜಪಾನ್‌ನ ಶಾಲಾ ಊಟದ ಪದ್ಧತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇಶದ ಯಶಸ್ಸಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಳಹದಿ.

ಭಾರತವು ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಯನ್ನು ಕೇವಲ ಅಂಕ ಗಳಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಡೇ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರಜೆ ಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಜಪಾನ್‌ನ ಈ ‘ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ’ ಊಟದ ಮಾದರಿಯು ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಾದರೂ ಆರಂಭವಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಆಶಯ. ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವುದು ದಾನ, ಆದರೆ, ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ. ಜಪಾನ್ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.