Vishweshwar Bhat Column: ಪದಗಳಿಲ್ಲದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಮೌನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಆ ತಳಮಳ!

ನೂರೆಂಟು ವಿಶ್ವ

ಸಂಜೆಯ ಮಳೆ ನಿಂತ ಮೇಲೆ ರಸ್ತೆಯ ಡಾಂಬರಿನ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಬೀದಿ ದೀಪದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತಾಗ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಏನೋ ಒಂದು ತುಮುಲ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಶಬ್ದಕೋಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಸರಿದೆ? ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲೆಯ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಬರುವ ಏಲಕ್ಕಿ ಚಹಾದ ಪರಿಮಳ, ಪಕ್ಕದ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಸಿಟಿ ಬಸ್ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೈಲಿರುವ ಹರಿದ ಟಿಕೆಟ್‌ನ ನಡುವೆ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದವಿದೆ, ಸಂಜ್ಞೆಯಿದೆ? ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಅರಳುವುದೇ ಇಂಥ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ, ಅನಾಮಧೇಯ ಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆ ಇಡೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಹೋದಾಗ ಕೈಗೆ ಸಿಗುವ ಶಬ್ದಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿನ ಅಂಗಡಿಯ ಅಳತೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಗ್ಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ನಾವು ದಿನವೂ ಎದುರಿಸುವ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆಯ ಮಿತಿಗಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಪಟ್ಟು ಚುರುಕಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಮೇಲೆ ಎದುರಾದ ಅಪರಿಚಿತನಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡಲು ಹೋಗಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸರಿದು, ಕಣ್ಣ ಒಂದು ಮುಜುಗರದ ನಗು ಚೆಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಆ ಮೂರು ಸೆಕೆಂಡಿನ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪದ ಹೊಂದಿಕೆಯಾದೀತು? ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ತೇವದ ಮೈಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಾಗಲೋ ಅಥವಾ ಯಾರೋ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿ ಬಂದು ನೋಡಿದಾಗ ಯಾರೂ ನಿಂತಿರದ ಆ ತಬ್ಬಿಬ್ಬು ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ನಾವಿನ್ನೂ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿಲ್ಲ. ದೇಹ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಮೂಕ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಬರೀ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಕ್ಯಗಳಾಗಿಸಲು ಹೋದರೆ ಆ ಮುಗ್ಧತೆ ಕಮರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಪಡುವ ಪಾಡು ಒಂದೇ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಾಣದ ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳೆಯ ಹಠಾತ್ತನೆ ಎದುರಾದಾಗ, ಇಬ್ಬರ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲೂ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸದ್ದು ಮೊಳಗುತ್ತದಲ್ಲ, ಆ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದವಿದೆ? ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಕಪಾಟು ತೆರೆದಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪತ್ರವೊಂದು ತರುವ ಸಿಹಿ-ಕಹಿ ನೋವಿಗೆ ನಾವು ಕೇವಲ ‘ನೆನಪು’ ಎಂಬ ಸಪ್ಪೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಭಾಷೆಯೆಂಬುದು ಸಾಗರದ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬೊಗಸೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಿಡಿಯಲು ನೋಡುವ ಮಗುವಿನಂತೆ. ಬೊಗಸೆ ತುಂಬಿದರೂ ಅಲೆಗಳ ಇಡೀ ಸಾಗರ ಹಾಗೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಜಾಯುಸ್‌ ಅಂದರೆ…

ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಹೆಸರಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದೇ ಬದುಕಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌತುಕ ವಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲೇಬಲ್ ಅಂಟಿಸಿ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಆ ಭಾವನೆಯ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶಬ್ದಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಕೈಚೆಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಕಣ್ಣೋಟಗಳ, ಮೌನದ ಮತ್ತು ಕವಿತೆಯ ನಿಜವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯ ಗಡಿ ಮುಗಿದ ಜಾಗದ ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ವಿಸ್ತಾರ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಆ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಶಬ್ದಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಂಡಿತರು ‘ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಗ್ಯಾಪ್’ ಅಥವಾ ಶಬ್ದರಂಧ್ರ ಅಂತಾರೆ. ಆದರೆ ದಿನದ ಕೊನೆಗೆ ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಆತನ ನಾಲಿಗೆಯ ನಡುವೆ ಉಳಿದುಬಿಡುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಂದು ಅಷ್ಟೇ. ಒಂದು ಊರಿನ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್ʼಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೋ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟು ಬರಿದಾದ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುವ ಆ ನಿರ್ಭಾವ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಹೆಸರಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಾಕ್ಯವನ್ನೇ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾಷೆಯೆಂಬುದು ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ರೆಡಿಮೇಡ್ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಆಯಾ ನೆಲದ ಜನರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತಮಗೆ ತಾವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಮುಖಚಹರೆ. ಯಾವ ಊರಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಬದುಕುತ್ತಾರೋ, ಆ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ನಾಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಶಬ್ದಗಳು ಚಿಗುರುತ್ತವೆ. ಹಿಮದ ನಾಡಿನ ಜನರಿಗೆ ಮಂಜಿನ ಹತ್ತಾರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಗಳು ಬೇಕು. ಆದರೆ ಕರಾವಳಿ ಯ ನಮಗೆ ಮೀನಿನ ತಾಜಾತನ, ಕಡಲ ಗಾಳಿಯ ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲ ಧಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ನೂರಾರು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಆದ್ಯತೆಗಳು ಬದಲಾದಂತೆಲ್ಲ, ಭಾಷೆಯ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಹಣ್ಣುಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಅಂತೇನಲ್ಲ. ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದುಬಂದು ಮರದ ನೆರಳಿನ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಾಗ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹತ್ತುವ ತಂಪಿನ ಸುಖಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಾಮಪದವಿಲ್ಲದಿದ್ದ ರೇನು, ಆ ಸುಖ ನಮ್ಮ ಮೂಳೆಮೂಳೆಗಳಲ್ಲೂ ಹರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದಲ್ಲ? ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳು ಇರುವುದೇ ಒಂದು ಚೆಂದ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪದಗಳ ಕಟ್ಟಿ ಮುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತು ಕತ್ತಲಾಗುವುದನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡುವ ಆ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಜಾಗವೆಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು? ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದರ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಅಡಗಿದೆ.

ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ‘ಸೌದಾದ್’ ಅಥವಾ ‘ಕೊಮೊರೆಬಿ’ಯಂಥ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನಮ್ಮೊಳಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಅಡಗಿದ್ದ ಅದೇ ಹಳೆಯ ಭಾವನೆಯೊಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಶಬ್ದರಂಧ್ರಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಹೃದಯದ ವಿಸ್ತಾರವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂಬು ದನ್ನು ಸದಾ ನೆನಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ದೈನಂದಿನ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡೆವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಈ ಶಬ್ದದ ಕೊರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇಹಕ್ಕೆ ಟವೆಲ್ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ, ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಾಗ ನೆರಳು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಆ ಹಠಾತ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಬ್ದಗಳಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅದನ್ನು ‘ಟವೆಲ್ ಸುತ್ತಿ ಕೊಂಡೆ’ ಅಥವಾ ‘ನೆರಳು ಸಿಕ್ಕಿತು’ ಎಂದು ಕ್ರಿಯೆಯ ವಿವರಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಏಕೈಕ ನಾಮಪದವಿಲ್ಲ. ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕ್ರಿಯೆ ಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಪದಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವುದು ಆಯಾ ಸಮಾಜಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿ ಯ ನಿಕಟತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಈ ಶಬ್ದರಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ ‘ರೆಟ್ರೂವೈಲ್ಸ್’ (Retrouvailles) ಎಂಬ ಪದವು ಬಹಳ ಕಾಲದ ಅಗಲಿಕೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಉಕ್ಕುವ ಅಗಾಧ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಗಲಿ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಗಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಬಹಳ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಆದ ಸಂಭ್ರಮ’ ಎಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದೇ ವಿನಃ ಆ ಇಡೀ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ.

ಬಿಸಿಲು ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಹಳೆ ಕಾಲೇಜಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಎಲೆಗಳ ಸಂದಿನಿಂದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಜಿನುಗಿ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿದ್ದೇವಲ್ಲ? ಜಪಾನಿಯರು ಅದಕ್ಕೆ ‘ಕೊಮೊರೆಬಿ’ ಅಂತ ಅದೆಷ್ಟು ಚಂದದ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕಣಕಣವೂ ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಅಂಗಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಹೊಳೆದ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ಹಸಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜತೆಗಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಬಂಧವೇ ಅಂಥದ್ದು. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯ ಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯ ಬಳಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಉದ್ಗಾರ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಜೆ ಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮರದಿಂದ ಉದುರಿ ಬೀಳುವ ಹಳದಿ ಎಲೆಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ಬೀದಿ ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಳೆದು ಮಾಯವಾಗುವ ಮಳೆಹನಿಯನ್ನೋ ನೋಡುವಾಗ ಎದೆಯಾಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನವಿರಾದ ನೋವು ಮೂಡುತ್ತದಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಜಪಾನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಲ್ಲಿ ‘ಮೊನೊ ನೊ ಅವಾರೆ’ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆವರಿಸುವ ಆ ಶಾಂತ, ಆರ್ದ್ರ ಕರುಣೆ ಅದು.

ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೇನು, ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಡಲತೀರ ದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮುಳುಗುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಒಳಗೂ ಇದೇ ತಣ್ಣನೆಯ ಮೌನ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದಗಳು ಸಿಗದ ಇಂಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕ್ಷಣಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕವಿಯನ್ನಾ ಗಿಸುವುದು.

ಒಂದು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ಹತ್ತಾರು ರೂಪಕಗಳನ್ನು, ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಆ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅದೆಷ್ಟೋ ವಿಸ್ಮಯಗಳು ನಿಘಂಟು ಗಳ ನಿಯಮ ಗಳಿಗೆ ಸಿಗದೇ ಭಾಷೆಯ ಹಂಗು ತೊರೆದು ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ‘ಕೊಮೊರೆಬಿ’ಯ ಬೆಳಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ‘ಮೊನೊ ನೊ ಅವಾರೆ’ಯ ಕ್ಷಣಿಕತೆಯಾಗಲಿ, ಅವು ಕೇವಲ ಜಪಾನಿ ಪದಗಳಲ್ಲ, ಮೌನ ವಾಗಿ ನಿಂತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಕುರುಹುಗಳು.

ಸ್ನೇಹಿತನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇಡ್ಲಿಯ ಚೂರನ್ನು ಕೈಯಾರೆ ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುವಾಗ ಅಮ್ಮ ಸಣ್ಣಗೆ ಕಣ್ಣುರುಟಿಸಿ, ‘ಬೇಡವೋ, ಅದು ಎಂಜಲು’ ಅನ್ನುವ ಆ ಒಂದು ಮಾತಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಯಾವ ನಿಘಂಟಿಗೆ ಹಾಕಿ ತೂಗುವುದು? ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದು ಬೀಗುವ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಈ ‘ಎಂಜಲು’ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಭಾವನೆಯನ್ನು ದಾಟಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಪದಗಳ ಸಾಲನ್ನೇ ಪೋಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ಲಾಲಾರಸ ತಾಗಿದ ತುತ್ತು. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಅದು ಸಂಸ್ಕಾರ, ಎಚ್ಚರ ಮತ್ತು ಆಪ್ತತೆಯ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗೆರೆ.

ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಬಾವಿಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ, ಗಾಳಿಗೂ ಮೈ ಸೋಕದಂತೆ ಒಣಗಿದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬರುವ ಅಜ್ಜಿಯ ‘ಮಡಿ’ಯಾಗಲಿ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ಕಾಲು ತೊಳೆಯದೆ ಒಳಬಂದಾಗ ಕೂಗುವ ‘ಮೈಲಿಗೆ’ಯಾಗಲಿ ಕೇವಲ ಶುಚಿತ್ವದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲ. ಅವು ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವರ ಕೋಣೆಯ ಗಂಟೆಯ ನಾದದಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬೆರೆತು ಹೋದ ಜೀವಂತ ನಂಬಿಕೆಗಳು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ‘Pure’ ಅಥವಾ ‘Pure’ಎಂಬ ಒಣ ಶಬ್ದಗಳು ಈ ಮಡಿ-ಮೈಲಿಗೆಯ ಆಂತರ್ಯದ ಘಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ, ಫ್ಯಾನಿನ ಸಣ್ಣ ಸದ್ದಿನ ಕೆಳಗೆ, ಹಳೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಆವರಿಸುವ ಆ ‘ಜೋಂಪು ನಿದ್ದೆ’ಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಬಳಿ ಯಾವ ನುಡಿಯಿದೆ? ಅದು ಪೂರ್ತಿ ನಿದ್ರೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಎಚ್ಚರವೂ ಅಲ್ಲದ ಒಂದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ತೂಕಡಿಕೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಮಗುವಿನ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸುವ, ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಲೆಗೆ ನೆರಳಾಗುವ, ಹಬ್ಬದ ದಿನ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಮುಡಿಯುವ ಆ ತಾಯಿಯ ‘ಸೆರಗು’ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೀರೆಯ ಅಂಚಲ್ಲ; ಅದು ಇಡೀ ಸಂಸಾರಕ್ಕೇ ಕಾವಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಆಕಾಶ.

ತಂಗಿಯ ಮದುವೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮುತ್ತೈದೆಯರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಹಸಿರು ಸೀರೆ, ಬಳೆ, ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಮಡಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿ ‘ಉಡಿತುಂಬುವ’ ಆ ಮಮತೆಯ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪದ ಹುಡುಕಿಯಾರು? ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರ ಹೊಸ ಸೈಕಲ್ ನೋಡಿ ಒಳಗೊಳಗೇ ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆ ಮುಗ್ಧ ‘ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ‘Jealousy’ ಅಥವಾ ‘Envy’ ಅಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮದೇ ಊರಿನ ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಜ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ವನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ತಟ್ಟುವ ಒಂದು ದೇಸೀ ನುಡಿಗಟ್ಟು.

ಭಾಷೆಯೆಂಬುದು ಬರೀ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಆಯಾ ಮಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನ ವಾಸನೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆ, ಹಿತ್ತಲು, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಪದಗಳು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಪವಾಡದಂತೆ ಕಂಡರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡದ ಇಂಥ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಂತ ಪದಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವವರೆಗೂ, ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೊಬಗಿನಲ್ಲಿ ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.

ನಾವು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯು ನಾವು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಗೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿದ್ದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಗುರುತಿಸಿ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಿzಗ, ಅನುಭವವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ತಳಮಳವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಹೆಸರಿಡುವುದು ಎಂದರೆ ಆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಗುರುತನ್ನು ನೀಡುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿತ್ಯ ಅನುಭವಿಸುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೂ ಇಂಥದೇ ಶಬ್ದದ ಕೊರತೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕತ್ತಲ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು ಹಳೆಯ ಮೆಸೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಓದಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಆ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಹೆಸರಿಡಬೇಕು? ಮಳೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ ಬೀಸುವ ಆ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಗೆ, ಅಥವಾ ಹೊಸ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆದಾಗ ಬರುವ ವಾಸನೆಗೆ ನಮ್ಮ ನಿತ್ಯ ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಏಕಪದದ ಕೊರತೆ ಸದಾ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಭಾಷೆಯ ದಾರಿದ್ರ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಗೆ ನೀಡುವ ಸವಾಲು. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳಿಲ್ಲದಿzಗಲೇ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲೆಂದೇ ಉಪಮೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕ ನುಡಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ‘ಹೇಳಲಾಗದ ಮಾತೊಂದು ಉಳಿದಿದೆ’ ಎಂದು ಹಾಡುವುದು ಕೂಡ ಇದೇ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಫಲ.

ಪದಗಳ ಮಿತಿಯು ಮೌನದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಸೃಜನಶೀಲ ಗಡಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರeನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ವೈಬ್ರೇಟ್ ಆಗದಿದ್ದರೂ ಆದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರ ಬದುಕನ್ನು ನೋಡಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕೀಳರಿಮೆ ಅಥವಾ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ ಉತ್ತರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರದೆಯನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸುವ ತಳಮಳ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಹೊಸ ಸನ್ನಿವೇಶ ಗಳು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೊಸ ಪದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಈ ಹೊಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಸ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ.

ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂವಾದ ದಿಂದ ಭಾಷೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪರ್ಷಿ ಯನ್, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪದಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಡಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿದೆ. ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಇಂಥ ಅದ್ಭುತ ಭಾವನೆಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ನಮ್ಮ ಜಗದ್ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೂ ಶಬ್ದಗಳ ಕವಚ ತೊಡಿಸಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ ವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಭಾವನೆಗಳು ಶಬ್ದಾತೀತವಾಗಿzಗಲೇ ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿರು ತ್ತದೆ. ಶಬ್ದಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ನಿಜವಾದ ಆಳ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳಿಲ್ಲದ ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆ. ಪದಗಳಿಲ್ಲದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣೋಟದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವುದರ ಬದುಕಿನ ಪರಮ ಆನಂದ ಅಡಗಿದೆ.