Dr N Someshwara Column: ಇಸಿಜಿ: ಹೃದಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಭಾಷೆ !

ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ

‘ಹನುಮದ್‌ಜಿಗಿತ’ ಅಥವ ಜೈಯಂಟ್ ಲೀಪ್ ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಹಠಾತ್ತನೇ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಸಂಶೋಧನೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುವುದುಂಟು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭ ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಒಂದು ಹನುಮಜ್ಜಿಗಿತವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅದುವೇ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ‘ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣು’ ದೊರೆತ ವಿಚಾರ.

ಅದು ರಾಂಟ್ಜನ್ ಅವರ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವನ್ನು ಛೇದಿಸದೆಯೇ ಅವನ ದೇಹದ ಒಳಗಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸು ವಂತಹ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ನೀಡಿತು. ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಂದಂತಹ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಸಿಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್, ಎಂಆರ್‌ಐ, ಪಿಇಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟ‌ ದಲ್ಲಿಯೇ ಎದೆಗೂಡನ್ನು ಛೇದಿಸದೆ, ಒಳಗಿರುವ ಹೃದಯದ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಿಳಿಯುವಂತಹ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಯಿತು.

ಅದುವೇ ಇಸಿಜಿ. ಇಸಿಜಿಯೂ ಸಹ ಮನುಕುಲದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ ಒಂದು ಮಹಾ ಅಸ ಅಂದರೆ ಅದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಲಾರದು. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಒಳನೋಟವನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ. ರೋಚಕ ಆವಿಷ್ಕಾರ: ಹೃದಯದ ಬಡಿತವನ್ನು ಕೇವಲ ನಾಡಿಮಿಡಿತದ ಮೂಲಕ ಅರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಾನವನಿಗೆ, ಆ ಮಿಡಿತದ ಹಿಂದಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ‘ವಿದ್ಯುತ್ ಹೃಲ್ಲೇಖ’ (Electrocardiogram - ECG ಅಥವ EKG) ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಇಸಿಜಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯಂತ್ರದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಶತಮಾನ ಗಳ ಕಾಲ ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅದ್ಭುತ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಕಥೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಕುತೂಹಲ ದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪಯಣ, ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ವಾಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಸಿಜಿ ನೋಡುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.

ಭಾಗ-1: ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು: ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವಿದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡಿದ್ದು 1786ರ ಸುಮಾರಿಗೆ. ಇಟಲಿಯ ಬೊಲೊಗ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲೂಯಿಗಿ ಗ್ಯಾಲ್ವಾನಿ (Luigi Galvani) ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗವು ಇಸಿಜಿ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ. ಗ್ಯಾಲ್ವಾನಿ ಕಪ್ಪೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ಲೋಹದ ಸ್ಕಾಲ್ಪೆಲ್ (ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಾಕು) ಕಪ್ಪೆಯ ನರಕ್ಕೆ ತಾಗಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಿಡಿ ಉಂಟಾಗಿ ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲುಗಳು ಇದ್ದೆಡೆಯಲ್ಲೇ ತುಡಿದವು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Dr N Someshwara Column: ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೀತಿ: ರೋಗಿಯ ಹಿತವೇ ಮೊದಲು !

ಈ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಗ್ಯಾಲ್ವಾನಿ, ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಯುತ್’ (Animal Electricity) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.

ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ಚಲನೆಗೂ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೂ ಇರುವ ನಂಟನ್ನು ಇದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು. ಹೃದಯವೂ ಒಂದು ಮಾಂಸಖಂಡವೇ ಆಗಿದ್ದು, ಅದೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಯಂತ್ರದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವು ಜಗತ್ತಿಗೆ 1842ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಿತು.

ಇಟಲಿಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾರ್ಲೊ ಮ್ಯಾಟೂಸಿ (Carlo Matteucci) ಪಾರಿವಾಳದ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ, ಹೃದಯದ ಬಡಿತಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೂ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಆನಂತರ 1856ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ರುಡಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ಕೋಲಿಕರ್ ಮತ್ತು ಎಮಿಲ್ ಡು ಬೋಯ್ಸ್ -ರೇಮಂಡ್ ಅವರು ಕಪ್ಪೆಯ ಮಿಡಿಯುವ ಹೃದಯ ದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನ ಗಳು ಇಂದಿನಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‌

ಮನುಷ್ಯನ ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹೃದಯದ ಅತಿ ಕ್ಷೀಣವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1873ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಲಿಪ್ಮನ್ (Gabriel Lippmann) ‘ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲರಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್’ (Capillary Electrometer) ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಾಧನ ವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು.

ಗಾಜಿನ ಸಣ್ಣ ನಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾದರಸ (Mercury) ಮತ್ತು ಸಲ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಸಾಧನವು, ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿದ್ಯುತ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಬದಲಾದಂತೆ ಪಾದರಸದ ಮಟ್ಟವು ಏರಿಳಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಾಧನವೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗ ಗಳನ್ನು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇಳಿಸಲು ಬುನಾದಿಯಾಯಿತು.

ಮಾನವನ ಹೃದಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗ ಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಗಸ್ಟಸ್ ಡಿ’ ಸಿರ್ವಾಂಟೆಸ್ ವಾಲರ್ (Augustus D. Waller) ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. 1887ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಲರ್ ಅವರು ಲಿಪ್ಮನ್‌ನ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾನವನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ‘ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಾಮ್’ ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಕು ನಾಯಿಯಾದ ‘ಜಿಮ್ಮಿ’ (ಒಂದು ಬುಲ್‌ಡಾಗ್) ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಸಹಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ‌

ಲಂಡನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಜಿಮ್ಮಿಯ ಮುಂಗಾಲು ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲು ಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಹೃದಯದ ಬಡಿತವನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು. ವಾಲರ್ ಅವರ ಈ ಸಾಧನವು ಹೃದಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಿತಿಯಿತ್ತು.

ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲರಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಮೀಟರ್‌ನ ಪಾದರಸವು ಸಾಕಷ್ಟು ಜಡತ್ವ (Inertia) ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಹೃದಯದ ತ್ವರಿತ ಮಿಡಿತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಪಂದಿಸುವಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಾಖಲಾದ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಸುಕಾ ಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಬಡಿತಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದವು. ವಾಲರ್ ಸ್ವತಃ ಈ ಸಾಧನವು ದೈನಂದಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಲಾರದು, ಇದೊಂದು ಕೇವಲ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಕುತೂಹಲ ವಷ್ಟೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇಸಿಜಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಒಂದು ಜೀವರಕ್ಷಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.

ಭಾಗ-2: ಐಂಥೋವನ್‌ನ ಕ್ರಾಂತಿ, ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲ್ವನೋ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಇಸಿಜಿಯ ವಿಕಾಸ ಹೃದಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಆಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಡಚ್ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಮ್ ಐಂಥೋವನ್ (Wil lem Einthoven).

ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಲೈಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಐಂಥೋ ವನ್, 1889ರಲ್ಲಿ ವಾಲರ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲರಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್‌ನ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ ಅವರು, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಸಾಧನದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 1901ರಲ್ಲಿ ಐಂಥೋವನ್ ‘ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲ್ವನೋಮೀಟರ್’ (String Galvanometer) ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ ದರು. ಇದುವೇ ಆಧುನಿಕ ಇಸಿಜಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಪಿತಾಮಹ. ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತಗಳ (Electromag nets) ನಡುವೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪಿತವಾದ, ಜೇಡರಬಲೆಯ ಎಳೆಗಿಂತಲೂ ತೆಳುವಾದ (ಕೇವಲ 3 ಮೈಕ್ರಾನ್ ದಪ್ಪದ) ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ (Quartz) ಎಳೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ‌

ರೋಗಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಬರುವ ಹೃದಯದ ಅತಿ ಕ್ಷೀಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಈ ಎಳೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಗ, ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಎಳೆಯು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಂಪನಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ, ಅದರ ನೆರಳನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಫೋಟೋ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವರು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಲ್ವನೋ ಮೀಟರ್ ಯಂತ್ರ ಗಳು ಇಂದಿನಂತೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಮರದ ಟೇಬಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 600 ಪೌಂಡ್ (270 ಕೆ.ಜಿ) ತೂಕವಿದ್ದವು!

ಈ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಐದು ಜನರ ತಜ್ಞರ ತಂಡವೇ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಯಂತ್ರದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನ ತಂಪಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Water cooling system) ಇತ್ತು. ರೋಗಿಯು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಡಗಾಲನ್ನು ಉಪ್ಪುನೀರಿ ನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಕೂರಬೇಕಾಗಿತ್ತು (ಉಪ್ಪುನೀರು ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ). ಈ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1905ರಲ್ಲಿ ಐಂಥೋವನ್ ಲೈಡನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲ ಯಕ್ಕೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 1.5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಟೆಲಿಫೋನ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಎಳೆದು, ರೋಗಿಯ ಇಸಿಜಿ ಯನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ‘ಟೆಲಿಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಾಮ್’ (Telecardio gram) ಎಂದು ಕರೆದರು. ‌

ಹೃದಯದ ಮಿಡಿತದ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಐಂಥೋ ವನ್ ಅವರು ಇಸಿಜಿ ಅಲೆಗಳಿಗೆ P, Q, R, S, T ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಹೃದಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೋಣೆಗಳು (Atria) ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಾಗ ಮೂಡುವ ಅಲೆಗೆ ‘P’ ವೇವ್ ಎಂದೂ, ಕೆಳಭಾಗದ ಕೋಣೆಗಳು (Ventricles) ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಾಗ ಮೂಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಲೆಗಳಿಗೆ ‘QRS’ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂದೂ, ಮತ್ತು ಹೃದಯವು ಮುಂದಿನ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ (Repolariza tion) ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಹಂತವನ್ನು ‘T’ ವೇವ್ ಎಂದೂ ಕರೆದರು. ‌

ಗಣಿತಜ್ಞ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆಸ್‌ನ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಆಲಾಬೆಟ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಪಂಚ ದಾದ್ಯಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೋಕವು ಇದೇ ಮಾನದಂಡ ವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ ಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅವರು ‘ಐಂಥೋವನ್ ತ್ರಿಕೋನ’ (Ein thoven's Triangle) ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ 1924ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ‘ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

ಐಂಥೋವನ್ ಅವರ ನಂತರ ಇಸಿಜಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಸ್ಯಾನ್ಬಾರ್ನ್ (Frank Sanborn) ಅವರು 50 ಪೌಂಡ್ ತೂಕದ, ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೊದಲ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಸಿಜಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. 1934ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ವೈದ್ಯ ಫ್ರಾಂಕ್ ವಿಲ್ಸನ್ (Frank Wilson) ಅವರು ಎದೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ‘ಚೆ ಲೀಡ್ಸ್’ (Chest leads) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಂದರು. 1942ರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಬರ್ಗರ್ (Emanuel Goldberger) ಅವರು ‘ಆಗ್ಮೆಂಟೆಡ್ ಲೀಡ್ಸ್’ (Augmented leads) ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇಂದಿನ ನಾವು ನೋಡುವ ನಿಖರವಾದ ‘12-ಲೀಡ್ ಇಸಿಜಿ’ (12‌-lead ECG) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ರೋಗಿಗಳು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಬಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಕಾಲು ಅದ್ದುವ ಕಷ್ಟದ ಪದ್ಧತಿ ಹೋಗಿ, ಲೋಹದ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹಕ ಜೆಲ್ (Conductive Gel) ಬಳಕೆ ಆರಂಭ ವಾಯಿತು. 1949ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ನಾರ್ಮನ್ ಹೋಲ್ಟರ್ (Norman Holter) ಅವರು ರೋಗಿಯು ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾ ಗಲೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇಸಿಜಿ ದಾಖಲಿಸುವ 75 ಪೌಂಡ್ ತೂಕದ ಬೆನ್ನುಹೊರೆಯ (Backpack) ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು.

ಇದು ‘ಹೋಲ್ಟರ್ ಮಾನಿಟರ್’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. 1960 ಮತ್ತು 70ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾ ಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯ (Space Race) ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಿರಿದಾದವು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಯುಗದ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಇಸಿಜಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ತಾನೇ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು (Auto-interpretation) ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಾಂಶ ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು.

ಇಂದು ಇಸಿಜಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಐಸಿಯು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದು ಕುಳಿತಿದೆ. ಆಪಲ್ ವಾಚ್‌ನಂತಹ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ವಾಚ್‌ಗಳು ಬೆರಳ ತುದಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ‘ಏಟ್ರಿಯಲ್ ಫಿಬ್ರಿಲೇಷನ್’ (Atrial Fibrillation) ನಂತಹ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲವು. 600 ಪೌಂಡ್ ತೂಕದ ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರದಿಂದ, ಇಂದು ಕಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಪ್‌ವರೆಗೆ ಬೆಳೆದುಬಂದಿ ರುವ ಇಸಿಜಿಯ ಪ್ರಯಾಣ, ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿರಂತರ ಹುಡು ಕಾಟ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ದೇಹದ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದಲೇ ಹೃದಯದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುವ ಇಸಿಜಿ, ಇಂದಿಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೋಕದ ಅತ್ಯಂತ ನಂಬಿಕಸ್ತ ಮತ್ತು ಜೀವರಕ್ಷಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.