ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕದನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದ ಮಂಗಲ್‌ ಪಾಂಡೆ

ಶ್ರೀಕಾಂತ್‌ ಸಜ್ಜನ್

ಆಗಸ್ಟ್ 15 ಬಂದಾಗ ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ 1857ರ ಭಾರತೀಯ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಸಿಪಾಯಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತ ಹೋರಾಟಗಾರ. 1857ರ ಮಾರ್ಚ್ 29ರಂದು ಬ್ಯಾರಕ್ ಪುರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿರೋಧ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕ‌ ವಾದ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಯಿತು. ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲ್ಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗ್ವಾ ಗ್ರಾಮ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ 1827ರ ಜುಲೈ 19ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಧೈರ್ಯ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ದೇಶಾಭಿಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತ್ತು.

ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ 1849ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿದರು. 34ನೇ ಬೆಂಗಾಲ್ ನೆಟಿವ್ ಇನ್-ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: IND-A vs SL-A:ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಎಡವಿದ ವೈಭವ್‌ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ!

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ರೈಫಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳ ವಿಚಾರವು ಸೈನಿಕರ ಅಸಮಾ ಧಾನವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. 1857ರ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಹೊಸ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ ರೈಫಲ್‌ನ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಸು ಮತ್ತು ಹಂದಿಯ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿ. ಕಾಡತೂಸಿನ ತುದಿ ಯನ್ನು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಕಚ್ಚಿ ತೆರೆಯ ಬೇಕಾ ಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನಿಕರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.

ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪುರದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿದ್ದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಸಮಾಧಾನ, ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಕೋಪವೂ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು. 29 ಮಾರ್ಚ್ 1857 ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ದಿನ. ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪುರದ ಸೇನಾ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತರಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಲೆ.ಬಿ.ಎಚ್ ಬಾಘ್ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿ ಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಶರಣಾ ಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡೆ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರ ಈ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕೃತ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಯಿತು.

29 ಮಾರ್ಚ್ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಸೇನಾ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಮಾದಾರ್ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದ್‌ಗೂ ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದ್‌ರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 1857ರಂದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆಯನ್ನು 8 ಏಪ್ರಿಲ್ 1857ರಂದು ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಆಗ 29 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವ ರಾಗಿದ್ದರು.

ಅವರ ಮರಣ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ನಂತರ 10 ಮೇ 1857ರಂದು ಮೀರತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅದು ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿತು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆಯವರ ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪುರದ ಘಟನೆ 1857ರ ಮಹಾ ಬಂಡಾಯದ ಮುನ್ನುಡಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆಯವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ದಾಳಿಯಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೃತ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ Digital District Repository ಕೂಡ ಬ್ಯಾರಕ್ಪುರದ 1857ರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ತ್ಯಾಗ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಧೈರ್ಯ, ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.