Mohan Vishwa Column: ಸರಳತೆ ಶಿಖರ ಲಾಲ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ಶಾಸ್ತ್ರಿ

ವೀಕೆಂಡ್‌ ವಿತ್‌ ಮೋಹನ್

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಬದುಕಿದ ನಾಯಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಯವರ ಹೆಸರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಳೆದ ಅವಧಿ ಕೇವಲ 19 ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೂ, ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿದಿದೆ.

1964ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಯವರು, 1966ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಆಹಾರ ಕೊರತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲು ಮತ್ತು 1965ರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧದಂತಹ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಕಠಿಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ, ಸರಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

1951ರ ನಂತರ ಅವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ದರು. ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯ ಘಟನೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Mohan Vishwa Column: ಕಿಬುಟ್ಜ್: ಇಸ್ರೇಲ್‌ʼನ ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಗ

1956ರಲ್ಲಿ ಮೆಹಬೂಬನಗರ ಮತ್ತು ಅರಿಯಲೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ರೈಲು ಅಪಘಾತ ಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರೇ ಕಾರಣ ರಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಸಚಿವನಾಗಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಘಟನೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

1964ರ ಮೇ 27ರಂದು ನೆಹರು ನಿಧನದ ನಂತರ ದೇಶದ ಮುಂದೆ ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ 1964ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳಿದ್ದವು. 1962ರ ಚೀನಾ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಾಗಿತ್ತು.

ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿತ್ತು, ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. 1965ರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧವು ಅವರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅವಧಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ.

ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಘರ್ಷ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಿಲುವು ತಳೆದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಜನರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದವು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ನೀಡಿದ ‘ಜೈ ಜವಾನ್, ಜೈ ಕಿಸಾನ್’ ಘೋಷಣೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತು.

ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರೈತ, ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧದ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಸವಾಲೂ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಘೋಷಣೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿರದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಯೆರಡನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.

1960ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತೀವ್ರ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶವು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಜನರು ಆಹಾರ ವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿಯೇ ಆಹಾರ ಸಂಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು.

ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ ಅವರ ಸರಳತೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಅವರ ಉಡುಗೆ, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ತೋರಿದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅವರನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಯಕರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರಿಸಿತು. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ವೈಭವ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆ ಎಂದರೆ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿತು.

ಅವರ ಸರಳತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ವಿನಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. 1965ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಲೆಕ್ಸಿ ಕೊಸಿಗಿನ್ ಅವರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಯಕರು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.

1966ರ ಜನವರಿ 10ರಂದು ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಯೂಬ್ ಖಾನ್ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುನ್ನದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಿಲುವು ತಳೆದಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಶಾಂತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಅವರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿತು.

ಆದರೆ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ರಹಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. 1966ರ ಜನವರಿ 11ರ ಮುಂಜಾನೆ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಹೃದಯಾಘಾತ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ನಂತರ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದವು.

ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಸಾವಿನ ಸುತ್ತ ಅನುಮಾನಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಅವರ ದೇಹದ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯದಿರುವುದು. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. ವಿದೇಶಿ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಹಲವು ಚರ್ಚೆಗಳು ಮುನ್ನಲೆಗೆ ಬಂದವು.

ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಕಳೆದ 19 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಗಿ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಜೈಲು ಜೀವನ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಆಡಳಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಗಳು, ರೈಲ್ವೆ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ತೋರಿದ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ 1965ರ ಯುದ್ಧ, ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕರೆ ಮತ್ತು ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಹೆಸರು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆನಪಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರ ಸರಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಅವರು ನೋಡಿದರು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸರಳತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಹೆಸರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿದೆ.