Vishweshwar Bhat Column: ಒಬ್ಬ ಮೊಂಡು ಸಂಪಾದಕನ ʼಫ್ಯಾಕ್ಟ್-ಚೆಕಿಂಗ್‌ʼ

ನೂರೆಂಟು ವಿಶ್ವ

1925ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 21ರಂದು ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟನ್‌ನ ಮಂಕಾದ ಬೀದಿಯೊಂದರ ಹಳಸಿದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆ ಅಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅಮೆರಿಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಗತ್ತು ಅದನ್ನೊಂದು ಕ್ಷಣಿಕ ತಮಾಷೆ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಪುಟ್ಟ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿಂದೊಬ್ಬ ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ಆತನ ಹೆಸರು ಹೆರಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್. ‌

ಅಮೆರಿಕದ ಕೊಲೊರಾಡೋದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹತ್ತದ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಹಾರಾಡುವ ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಯಂಥ ಕೂದಲು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಹೊಗೆಯಾಡುವ ಸಿಗರೇಟು, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸಂಶಯದ ಕೆಂಡ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ರಾಸ್, ಅಂದಿನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೈ-ಸೊಸೈಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಜಂಭದ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪಾದಕ ನಾಗಲು ಹೊರಟಿದ್ದ.

ಆತ ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ನಿಯಮ ಮುಂದೆ ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ನಿಖರವಾದ ‘ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ -ಚೆಕಿಂಗ್’ (ಸತ್ಯಶೋಧನೆ) ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ರಾಸ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಅಂದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೆರಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದಲ್ಲ. ‌

ಕೇವಲ ನೈಜವಾದದ್ದನ್ನು ಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಹುಚ್ಚು ಹಠದಿಂದ. ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ ‘ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಪ್ಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಚಾರದ ಸುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಸಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಬಂದ ರಾಸ್, ‘ಅಲ್ಗಾಂಕ್ವಿನ್ ರೌಂಡ್ ಟೇಬಲ್’ ಹರಟೆಕೂಟದ ಜಾಣ- ಜಾಣೆಯರ ಸಾಂಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ. ‌

ಡೊರೊಥಿ ಪಾರ್ಕರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಬೆಂಚ್ಲಿ ಅವರಂಥ ಚತುರ ಹಾಸ್ಯಬರಹಗಾರರು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಸ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುಸಿಮುಸಿ ನಕ್ಕರೂ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ- ‘ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಹರಟೆಯನ್ನು ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ, ನಿಖರವಾದ ಸತ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಇಳಿಸಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?’ ಆ ಯೋಚನೆಯೇ ‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಬಾಲಾ: ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಾಂತ್ರಿಕ

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಆರಂಭವಾದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸ್ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯೆಂದರೆ ‘ಸ್ಪಷ್ಟತೆ’. ರಾಸ್ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಆಡಂಬರವೆನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಲೇಖನ ಕೈಗೆ ಬಂದರೂ ಆತ ಅದನ್ನು ಭೂತಗನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದರೂ ಸಣ್ಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಂಡರೂ, ಆತ ಕೆಂಪು ಇಂಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ಪುಟದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಶ್ನೆ - ‘ಯಾರು?’, ‘ಎಲ್ಲಿ?’, ‘ಏಕೆ?’.

ರಾಸ್ ಪಾಲಿಗೆ ಲೇಖಕನೊಬ್ಬ ಬಳಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು, ರಸ್ತೆಯ ತಿರುವು, ಹೋಟೆಲಿನ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದಿನಾಂಕವೂ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವೇ ಆಗಿತ್ತು. ‘ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು’ ಎಂಬುದು ಆತನ ಮೊಂಡು ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೊಂಡುವಾದವೇ ಮುಂದೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಚೆಕಿಂಗ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್’ (Checking Department) ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿತು.

1927ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ರಾಸ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ‘ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ -ಚೆಕಿಂಗ್’ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇದು ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು, ಸಂಪಾದಕನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು.

ರಾಸ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತೀರಾ ತಾಳ್ಮೆಯುಳ್ಳ, ಅನುಮಾನವನ್ನೇ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ಯುವಕ- ಯುವತಿಯರನ್ನು. ಇವರಿಗೆ ರಾಸ್ ಕೊಟ್ಟ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು- ‘ಲೇಖಕ ಬರೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ, ಆತ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನೇ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರದಿಗಾರನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. ಆತ ಹೇಳಿದ ಹೆಸರು ನಿಜವೇ? ಆತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡ ಇಂದಿಗೂ ಇದೆಯೇ? ಆತ ಹೇಳಿದ ಹಕ್ಕಿ ಆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮರದಲ್ಲಿ ಕೂರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ನಿಮಗೆ ಯಾರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಲೇಖನದ ಪ್ರತಿ ಸಾಲನ್ನೂ, ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ನೋಡಬೇಕು.

ಅಲ್ಪವಿರಾಮ, ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ, ಉದ್ಧರಣ ಚಿಹ್ನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಣ್ಣಿಡಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಾರೆ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.’ ‘ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ನ ಈ ಪರಿಶೀಲನಾ ವಿಭಾಗದ ಕೆಲಸದ ವೈಖರಿ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಲೇಖನವೊಂದು ಅಚ್ಚಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಸರಿಗೂ, ಸಂಖ್ಯೆಗೂ ಕೆಳಗೆ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ (dot) ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಚುಕ್ಕೆ ಎಂದರೆ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ -ಚೆಕರ್ ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಆಕರದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಸತ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥ.

ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಬಂಧಕಾರ ಜೇಮ್ಸ್ ಥರ್ಬರ್ ಒಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ‘ರಾತ್ರಿಯ ಮಬ್ಬುಗತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕೊಂದು ಕಿಟಕಿಯ ಸರಳಿನಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯೊಳಗೆ ಹಾರಿತು’ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಫ್ಯಾಕ್ಟ್-ಚೆಕಿಂಗ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ನಿಂದ ಥರ್ಬರ್‌ಗೆ ತಕ್ಷಣ ಕರೆ ಹೋಯಿತು- ‘ಮಿಸ್ಟರ್ ಥರ್ಬರ್, ನೀವು ಉ‌ಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಬೆಕ್ಕಿನ ತಳಿ ಯಾವುದು? ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಿಯಾಮೀಸ್ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಆ ಎತ್ತರದಿಂದ ಹಾರಿದರೆ ಕಾಲಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಹಾರಿತೇ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಥರ್ಬರ್ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಹೊತ್ತು, ‘ಅದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಮಾರಾಯ’ ಎಂದು ಗೋಗರೆದರೂ, ರಾಸ್ ಆ ಬೆಕ್ಕಿನ ನೆಗೆತದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ!

ರಾಸ್‌ನ ಈ ಸತ್ಯದ ಗೀಳು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ನೈತಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಬರಹಗಾರನೊಬ್ಬ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವರದಿ ಬರೆದಿದ್ದ.

ರಾಸ್ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಚೆಕರ್‌ಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ- ‘ಹೋಗಿ ಆ ಬೆಂಚ್ ಅಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ನೋಡಿ ಬಾ.’ ಆ ಹುಡುಗಿ ಹಿಮ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾಕ್ ಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಆ ಲೇಖಕ ಹೇಳಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಚೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು, ಬದಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಸದ ಡಬ್ಬಿ ಇರುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದಳು.

ಲೇಖಕನನ್ನು ಕರೆಸಿದ ರಾಸ್ ಗರ್ಜಿಸಿದ- ‘ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಕಸದ ಡಬ್ಬಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಪ್ರೇಮ ನಿವೇದನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಕಚೇರಿಯ ಕುಳಿತು ಹೋಟೆಲ್ ಮೆನು ಕಾರ್ಡ್ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಪಾರ್ಕ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದೀಯಾ!’ ಆ ಲೇಖನವನ್ನು ರಾಸ್ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೇ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆದಿದ್ದ.

ರಾಸ್‌ನ ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣದ ಮೇಲಿನ ಹಠ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆತ ‘ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ’ಯನ್ನು ತನ್ನ ಬೈಬಲ್ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ. ಆತನ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿದ್ದ ನಿಘಂಟಿನ ಪುಟಗಳು ಕರಗಿ ಹೋಗಿದ್ದವು.

ಒಮ್ಮೆ ಲೇಖಕನೊಬ್ಬ ’ The storm was terrific’ ಎಂದು ಬರೆದಾಗ, ರಾಸ್ ಆ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಚೀಟಿ ಬರೆದು ಕಳುಹಿಸಿದ- ‘ಟೆರಿಫಿಕ್ ಎಂದರೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹದ್ದು ಎಂದರ್ಥ. ನೀನು ಆ ಚಂಡಮಾರುತ ಕಂಡು ಹೆದರಿದ್ದೆಯೋ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಅಚ್ಚರಿಪಟ್ಟಿದ್ದೆಯೋ? ಸರಿಯಾದ ಪದ ಬಳಸು’. ಆತ ವಿರಾಮ (comma) ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಜೇಮ್ಸ್ ಥರ್ಬರ್ ಒಮ್ಮೆ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು- ‘ರಾಸ್‌ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವೆಂದರೆ ಮುಳ್ಳುಬೇಲಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಒಂದು ಕಾಮಾ ತಪ್ಪಿದರೆ, ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದ ದನಕರುಗಳು ಆ ಬೇಲಿ ಹಾರಿ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಭಯ ಆತನಿಗೆ!’ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಬಂದ ಲೇಖನಗಳ ‘ಫ್ಯಾಕ್ಟ್-ಚೆಕಿಂಗ್’ ಮಾಡುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ‌

ಲೇಖಕರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಷ್ಟೂ ಅವರ ಮೇಲಿನ ನಿಗಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕತೆಗಾರ್ತಿ ಡೊರೊಥಿ ಪಾರ್ಕರ್, ಲಂಡನ್‌ನ ಹೋಟೆಲೊಂದರ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಲೇಖನ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು. ರಾಸ್‌ನ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ -ಚೆಕರ್ ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಆಚೆಗೆ, ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ದುಬಾರಿ ಟ್ರಾಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ ಫೋನ್ ಕರೆ ಮಾಡಿ, ಆ ಲಂಡನ್ ಬಾರ್‌ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ನನ್ನು ನಡುರಾತ್ರಿ ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ, ‘ನಿಮ್ಮ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವಾರ ರಾತ್ರಿ ಅಂಥ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿನ ವಿಸ್ಕಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತೇ? ಪಾರ್ಕರ್ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಲ್ಯಾಂಪ್ ಇತ್ತೇ?’ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದರು.

ಮರುದಿನ ಪಾರ್ಕರ್ ಕಚೇರಿಗೆ ಬಂದು, ‘ರಾಸ್, ನಿನ್ನ ಈ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕದ್ದು ಮುಚ್ಚಿ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯಲೂ ಹೆದರುವಂತಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ರೇಗಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಸ್ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನಗೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ‘ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದ. ‘ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ನ ಚೆಕಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ವಿಜ್ಞಾನ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ, ಇತಿಹಾಸ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಒಮ್ಮೆ ಕವಿತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ’ ಎಂಬ ಸಾಲಿತ್ತು. ಚೆಕರ್ ತಕ್ಷಣ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೇಡನ್ ಪ್ಲಾನೆಟೇರಿಯಮ್‌ನ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಷದ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಾಂಕದಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿಸಿದ!

ವಿಜ್ಞಾನಿ, ‘ಇಲ್ಲ, ಅಂದು ಚಂದ್ರ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲನ್ನೇ ತಿದ್ದಿಸಲಾಯಿತು. ಕವಿಯೊಬ್ಬ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ, ‘ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳೇಕೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ರಾಸ್ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ- ‘ಕಾವ್ಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಓದುಗನ ಕಾಲು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುವವನಿಗೆ ಸುಳ್ಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸಲು ನಮಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ.’ ರಾಸ್‌ನ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಸತ್ಯಪ್ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಹಾಸ್ಯದ ಹೊನಲು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

ರಾಸ್ ಸ್ವತಃ ತಾನು ಮಹಾನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ ಎಂದು ಎಂದಿಗೂ ಭಾವಿಸಿದವನಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ʼನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ರಾಸ್, ಗಾಬರಿ ಯಾಗಿ ಚೆಕರ್ ಬಳಿ ಓಡಿ ಬಂದು, ‘ಇವಳು ಹೆಂಗಸೋ, ಗಂಡಸೋ? ಎಲಿಯಟ್ ಎಂದರೆ ಗಂಡಸಿನ ಹೆಸರಲ್ಲವೇ?’ ಎಂದು ಕೂಗಾಡಿದ.

ಚೆಕರ್ ಶಾಂತವಾಗಿ, ‘ಮೇರಿ ಆನ್ ಇವಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮ ದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು’ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದಾಗ, ರಾಸ್ ತನ್ನ ಹಣೆಗೆ ತಾನೇ ಬಡಿದುಕೊಂಡು, ‘ದೇವರೇ, ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಬದುಕಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಹೆಂಗಸು ನಮ್ಮನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ, ಲೇಖನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಬ್ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ತಾನು ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ನಾಚಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಭಯವಿತ್ತು!

ರಾಸ್ ರೂಪಿಸಿದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕ ಎ.ಜೆ. ಲೀಬ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಹೋಟೆಲೊಂದರ ಊಟದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿ ತಿಂದ ಮೀನಿನ ಹೆಸರನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದ. ಚೆಕಿಂಗ್ ಡೆಸ್ಕ್ ಆ ಫ್ರೆಂಚ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗೆ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಕಳುಹಿಸಿ,

ಅಂದು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ಬಾಣಸಿಗನ ಮೂಲ ರೆಸಿಪಿಯನ್ನೇ ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಮೀನಿನ ಪ್ರಭೇದ ವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿತು. ಲೀಬ್ಲಿಂಗ್ ನಂತರ ಬರೆದುಕೊಂಡ- ‘ರಾಸ್‌ನ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಚೆಕರ್‌ಗಳು ನಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಗ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದರೆ, ನಾವು ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲೂ ನಾಚಿಕೆಪಡುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ತಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಗರ್ವ ನಮ್ಮದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.’

ಇನ್ನೊಂದು ರಸವತ್ತಾದ ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ನ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ ಇ.ಬಿ. ವೈಟ್ ಅವರ ಲೇಖನವೊಂದರ ಪರಿಶೀಲನೆ. ವೈಟ್ ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಯೊಂದರ ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರ ‘ಟಿಕ್-ಟಿಕ್’ ಎಂದು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ -ಚೆಕರ್ ರಾಸ್ ಬಳಿ ಬಂದು, ‘ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಸ್, ಆ ಮಾದರಿಯ ಪೆಂಡುಲಮ್ ಗಡಿಯಾರಗಳು ‘ಟಿಕ್-ಟಾಕ್’ ಎನ್ನುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು ‘ಟಿಕ್-ಟಿಕ್’ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. ‌

ರಾಸ್ ತಕ್ಷಣ ಗಡಿಯಾರ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುವ ಅಂಗಡಿಯವನಿಗೆ ಫೋನ್ ಹಚ್ಚಿ, ನಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅರ್ಧಗಂಟೆ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಶಬ್ದವನ್ನು ರಿಸೀವರ್ ಮೂಲಕ ಆಲಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ವೈಟ್ ಬರೆದದ್ದು ತಪ್ಪು, ಅದು ಟಿಕ್-ಟಾಕ್ ಎಂದೇ ಆಗಬೇಕು’ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ!

ಲೇಖಕರಿಗೆ ಇದು ಹುಚ್ಚುತನದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ರಾಸ್‌ಗೆ ಇದು ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಉಸಿರಾಗಿತ್ತು. ರಾಸ್‌ನ ಈ ಉಗ್ರ ಸತ್ಯಶೋಧನೆಯ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಹಂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಓದುಗನ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿತ್ತು. ‘ಓದುಗ ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಹತ್ತು ಸೆಂಟ್ಸ್ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹತ್ತು ಸೆಂಟ್ಸ್‌ಗೆ ನಾವು ಆತನಿಗೆ ಒಂದಿಂಚೂ ಕಲಬೆರಕೆಯಿಲ್ಲದ, ಶೇಕಡಾ ನೂರರಷ್ಟು ನೈಜವಾದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ನಾವು ಮಾಡುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪು ಆತನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲಿರುವ ಇಡೀ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಧೂಳೀಪಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ರಾಸ್ ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪದೇಪದೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಆತ ಎಡಿಟರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸದಾ ತೆರೆದಿಡು ತ್ತಿದ್ದ. ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಚೆಕರ್ ಕೂಡ ನೇರವಾಗಿ ರಾಸ್‌ನ ಕೋಣೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ‘ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಸ್, ನೀವು ಬರೆದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನಾಂಕ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ‌

ರಾಸ್ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಇಂಥ ನಡೆಯನ್ನು ಆತ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ. ಹೆರಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್ ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಬ್ರೆಂಡನ್ ಗಿಲ್ ಹೋದರು. ಜೀವನ್ಮರಣದ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಸ್, ಗಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಳದೇ, ‘ಗಿಲ್, ಕಳೆದ ವಾರದ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸೆಮಿಕೋಲನ್ (Semicolon) ನೀನು ಹಾಕಿದ್ದೋ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡರ್ ತಪ್ಪಾ?’ ಎಂದು ಗೊಣಗಿದರು. ‌

ಗಿಲ್ ನಸುನಕ್ಕು, ‘ಖಂಡಿತ ನಾನೇ ಹಾಕಿದ್ದು ರಾಸ್, ನೀವು ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಸೆಮಿಕೋಲನ್ ಆದರೂ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ ಎಂದು!’ ಎಂದರು. ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಸ್ ಕೂಡ ಆ ಮಾತಿಗೆ ನಸುನಕ್ಕಿದ್ದರು. 1951ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆರಾಲ್ಡ ರಾಸ್ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯುವ ಮುನ್ನವೂ, ಆತನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯ ಪ್ರೂಫ್ ತಿದ್ದಿದ ಹಾಳೆಗಳಿದ್ದವು. ‌

ಆತ ಸಾಯುವ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಎಡಿಟರ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಸಂದೇಶದಲ್ಲೂ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವಿತ್ತು- ‘ಆ ಮೂರನೇ ಪುಟದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಸೇತುವೆಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಳೆದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದೀರಾ?’ ಮರಣದ ದವಡೆಯಲ್ಲೂ ಆತನೊಳಗಿನ ಆ ‘ಉಗ್ರ ಸತ್ಯಶೋಧಕ’ ಎಚ್ಚರ ವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದ. ರಾಸ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1951) ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟಿತು.

‘ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ’ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ್ದ. ಇಂದು ಹೆರಾಲ್ಡ ರಾಸ್ ಕಾಲವಾಗಿ 75 ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ, ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಕಾಗದದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರದೆಗೆ ಜಿಗಿದಿವೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಸತ್ಯಶೋಧನೆ ಯ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಾಗ ಮೊದಲು ಕೇಳಿಬರುವ ಹೆಸರು ‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದ ಒಬ್ಬ ಒರಟು, ಹಠಮಾರಿ ಮನುಷ್ಯ ಕಟ್ಟಿದ ಆ ‘ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ -ಚೆಕಿಂಗ್’ ಕೋಟೆ ಇಂದಿಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಚಿನ್ನದ ಮಾನದಂಡ ವಾಗಿ (Gold Standard)) ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಬರವಣಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾ ಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯ ವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ದೋಣಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಳಿಯದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಅಧ್ಯಾಯ.