ಸರಳತೆಯ ಮೇರುಶಿಖರ, ಅನ್ನದಾತರ ಕಣ್ಣೀರೊರೆಸಿದ ಸರಳ ಜೀವಿ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್‌ ಎಂಬ ʻರಿಯಲ್‌ ಹೀರೋʼ ಬದುಕಿದ್ದು ಹೀಗೆ!

ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ನಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಸೇವಕ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ (75) ವಿಧಿವಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಾಯಕನಾಗಿ, ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ನವರಸಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದ ಈ ಮಹಾನ್ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಗಲಿಕೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ, ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರು ಹಾಗೂ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ತೀವ್ರ ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಾಲ್ಯದ ಸಂಕಷ್ಟ, ಕೀಳರಿಮೆ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತು ಬೆಳೆದ ಪ್ರತಿಭೆ

1951ರ ಜನವರಿ 1ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಯಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುರುದ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಪಾಟೇಕರ್. ತಂದೆ ಗಜಾನಂದ್ ಪಾಟೇಕರ್ ಸಣ್ಣ ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ದಿನಕರ್ ಪಾಟೇಕರ್ ಗೃಹಿಣಿ. ಒಂಬತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತಂದೆಯ ಪಾಲುದಾರ ಮೋಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಕುಟುಂಬ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತು. ತಮ್ಮ ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣದ ಕಾರಣ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕೀಳರಿಮೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ನಾನಾ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು.

ಮುಂಬೈನ ಸಮರ್ಥ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ, ಸರ್ ಜೆ.ಜೆ. ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟ ಹಾಗೂ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 35 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀಬ್ರಾ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು, ಸಿನಿಮಾ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ಪತ್ನಿ ನೀಲಕಂತಿ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದಾಗಿ ನಟನೆಯನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹಿರಿಮೆ

1978ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ‘ಗಮನ್’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಾನಾ ಅವರಿಗೆ 1988ರ ಮೀರಾ ನಾಯರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಸಲಾಮ್ ಬಾಂಬೆ!’ (ಆಸ್ಕರ್‌ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಚಿತ್ರ) ಹೊಸ ಗುರುತು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ 1989ರಲ್ಲಿ ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಪರಿಂದಾ’ ಚಿತ್ರದ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಪಾತ್ರ ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಲಿಯಿತು.

ಬಳಿಕ ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ್’ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ‘ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ’, ‘ತಿರಂಗಾ’, ‘ಯಶವಂತ್’, ‘ಖಾಮೋಶಿ’, ‘ಅಪಹರಣ್’, ‘ಅಬ್ ತಕ್ ಛಪ್ಪನ್’, ‘ವೆಲ್‌ಕಮ್’, ‘ದಿ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ 26/11’, ‘ರಾಜನೀತಿ’, ‘ಕಾಲಾ’ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿಯ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ ‘ನಟಸಾಮ್ರಾಟ್’ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಲೂಸ್‌ ಮಾದ ಯೋಗಿ ನಟನೆಯ ಅಭಿನಯದ ‘ಯಕ್ಷ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಡಕ್ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇವರಿಗೆ ‘ಪದ್ಮಶ್ರೀ’ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.

ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ನಿಧನದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಶೂನ್ಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ: ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ

ಸೇನೆಯಲ್ಲೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದೇಶಭಕ್ತ

1991ರಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಹಾರ್: ದಿ ಫೈನಲ್ ಅಟ್ಯಾಕ್’ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಟಿಸಿದ್ದ ನಾನಾ, ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಗೌರವ 'ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್' ಹುದ್ದೆಯೂ ದೊರಕಿತ್ತು. 1999ರ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಗಡಿಗೆ ತೆರಳಿ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆದು ದೇಶಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ತಮ್ಮ ಸಿಡುಕು ಮತ್ತು ನೇರ ನುಡಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ನಾನಾ, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎಂದೂ ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಪರಿಂದಾ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ಬೆಂಕಿಯ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, 1993ರ ಮುಂಬೈ ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ದತ್ ಜೊತೆ ಎಂದಿಗೂ ನಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವಿಗೆ ಕಡೆಯವರೆಗೂ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಕೋಟಿ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದರೂ ಸರಳ ಬದುಕು

ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಸಮಕಾಲೀನ ತಾರೆಯರಂತೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಬಂಗಲೆಗಳ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಬೀಳದೆ, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ 1 ಬಿಎಚ್‌ಕೆ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಳ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ನಟನಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಸ್ವತಃ ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದ ನಾನಾ, ಬರಗಾಲದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರೈತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ನೆರವಿಗೆ ನಿಂತರು. ಮಕರಂದ್ ಅನಾಸ್ಪುರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ‘ನಾಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್’ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು, ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಅನ್ನದಾತರ ಪಾಲಿನ ನಿಜವಾದ ಹೀರೋ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮಗ ಮಲ್ಹಾರ್ ಪಾಟೇಕರ್‌ಗೂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡದೆ, ಸ್ವಂತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಬೆಳೆಯಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸಿದ್ದರು.

ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿಯುವ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದ, ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ನೋವಿಗೆ ಮಿಡಿಯುವ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿದ್ದ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಂಗ ಒಬ್ಬ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ದಿಗ್ಗಜನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಾಗಿದೆ.