Vishweshwar Bhat Column: ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ
ಡಿಸೆಂಬರ್ 1955ರಲ್ಲಿ, ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಬೃಹತ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು.
-
ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ, ಮಧುಶಾಲಾ; ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃ ಹಾಗೂ ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ನಟ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ.ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ.
ಆದರೆ, ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದರೆ ಅವರು ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆ. ಹಿಂದಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗೆ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು, ಬಚ್ಚನ್ ಅವರನ್ನು ದೆಹಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕೋಟು
ಡಿಸೆಂಬರ್ 1955ರಲ್ಲಿ, ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಬೃಹತ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಭಾಷಾ ತಜ್ಞನಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಿಂದಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸು ವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ನೆಹರು ಅವರಿಗೆ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿತ್ತು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯವರ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಣ ಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು.
ನೆಹರು ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಣದ ಸತ್ವ ಮತ್ತು ಭಾವನೆ ಕೆಡದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಓಘವತ್ತಾದ ಹಿಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚನ್ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರು. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ನಡೆದಾಗ, ಅದರ ಹಿಂದಿ ರೂಪಾಂತರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.
ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆಯ ನಂತರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗಲೇ ಅವರು ಇಸ್ರೇಲ್, ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದಿದ್ದರು.
ಈ ಭೇಟಿಗಳು ಅವರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಇರುವ ಕುತೂಹಲವೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಕವಿ ಕಡತಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯ? ಎಂದು. ಆದರೆ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಚೇರಿಯ ಗಂಭೀರ ಕೆಲಸದ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದ್ದರು.
ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯ ಅವರು ಶೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ನ ನಾಟಕ ಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಬೆತ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್) ಮತ್ತು ಓಮರ್ ಖಯ್ಯಾಮ್ನ ರುಬಾಯಿ ಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಅವರ ಈ ಕೆಲಸವು ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿ ಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಲು ಸಹ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಗೆ ಒಂದು ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನ ತಂದು ಕೊಡಲು ಬಚ್ಚನ್ ಅವರೇ ಕಾರಣ. ಅವರು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪದಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಹಿಂದಿ ಪದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ರಾಯಭಾರಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು.
ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕಾಲವು ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಚಿಂತಕರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡಿತು. ಇಂದು ನಾವು ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಹಿಂದಿ ವಿಭಾಗದ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯಕ್ಕೆ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಶ್ರಮವೇ ಕಾರಣ.
