Roopa Gururaj Column: ಕಪಿಲ ಮುನಿ ಮತ್ತು ದೇವಹೂತಿಯ ಸಂವಾದ, ಭಾಗವತದ ಕಥೆ

ಒಂದೊಳ್ಳೆ ಮಾತು

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಮೂರನೇ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಪಿಲ ಮುನಿ ಮತ್ತು ದೇವಹೂತಿಯ ಸಂವಾದವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದನ್ನು ‘ಕಪಿಲ ಗೀತೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸ ಪುತ್ರನಾದ ಕರ್ದಮ ಮುನಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರಿ ದೇವಹೂತಿಯ ದಾಂಪತ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಿನ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಪಿಲ ಮುನಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕರ್ದಮ ಮುನಿಗಳು ಸನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ದೇವಹೂತಿಯು ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಕಪಿಲನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸು ತ್ತಾಳೆ.

ದೇವಹೂತಿಯು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ: “ಮಗನೇ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸುಖದ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ದಣಿದಿದ್ದೇನೆ. ಅeನ ವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿ ನೀಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು". ಆಗ ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ: ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನು ಎರಡು ತತ್ವಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸು ತ್ತಾರೆ: ಪ್ರಕೃತಿ (ಜಡ ವಸ್ತು) ಮತ್ತು ಪುರುಷ (ಪರಮಾತ್ಮ/ಆತ್ಮ). ಪುರುಷನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಿಪ್ತ. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಆತ್ಮವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು) ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Roopa Gururaj Column: ಶನೈಶ್ವರನ ವಾಹನ ಕಾಗೆ: ಶರಣಾಗತಿಯ ಕಥೆ

ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಮಹತ್ವ: ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಒಣ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯ.

ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ: ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನ ರೂಪ ವನ್ನು ಪಾದದಿಂದ ಹಸ್ತದವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಪಿಲರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸತ್ಯ: ಜೀವಿಯು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಡುವ ಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಿಸಿದ ನಂತರ ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಕಪಿಲರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜ ನ್ಮವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಇದರ ಜತೆಗೆ ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 24 ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂದು ದೇವಹೂತಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳು ಒಂದು ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ:

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರು ಅಲುಗಾಡಿದರೆ ಸೂರ್ಯನೂ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸೂರ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ನೀರು: ಪ್ರಕೃತಿ (ದೇಹ/ಮನಸ್ಸು), ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಅಹಂಕಾರ (ನಾನು ದೇಹ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು), ನಿಜವಾದ ಸೂರ್ಯ: ಪುರುಷ (ಆತ್ಮ). ನಾವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು (ಮಹತ್ತತ್ವ) ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆಗ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಾಧಿಸುವು ದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತತ್ವಕ್ಕೂ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಪಿಲ ಮುನಿಗಳ ಈ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ದೇವಹೂತಿಯ ಅeನವೆಲ್ಲವೂ ತೊಲಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಕಪಿಲನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮ ನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಗೆ ದೇವಹೂತಿಯು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಪರಂಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.

ಭಾಗವತದ ಕಥೆಗಳು ನಮಗೆ ಅಚಲವಾದ ಭಕ್ತಿ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ಮಹತ್ವ ವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಸೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇವು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೇ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

ಇಂಥ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳುಳ್ಳ ಅದ್ಭುತವಾದ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ, ಅವು ಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಥೆಗಳನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಓದುವ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನ ನಾವು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬದುಕಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ ಇವು ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪ ವಾಗುತ್ತವೆ.