S N Bhat Column: ಸರಕಾರ, ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್

ಪ್ರಜಾಹಿತ

ಎಸ್.ಎನ್.ಭಟ್‌, ಸೈಪಂಗಲ್ಲು

ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಸರಕಾರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವುದು ಅಥವಾ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ. ಆದರೆ, ಆಡಳಿತದ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿ ತೋರುವುದು ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನೈಜ ಸತ್ವವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ನೈಜ ಶಕ್ತಿಯು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸರಕಾರವನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಎಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಆಡಿದ ಮಾತುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಶಾಂತಿಯುತ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಅಸಮ್ಮತಿ (Dissent) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಉಳಿದಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿ 19(1)(ಎ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಧಿ 19(1)(ಬಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ, ಆಯುಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವು.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮತದಾನ ಮಾಡಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರಕಾರವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವಂತೆ, ವಿರೋಧ ಅಥವಾ ಅಸಮ್ಮತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ‘ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್’ ಇದ್ದಂತೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: S N Bhat Column: ಮರದ ಬಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಮರೆಯದ ಪಾಠ

ಬಹಳ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಲು ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಸಮಾಧಾನಗಳು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಹೊರಬರಲು ಅಸಮ್ಮತಿಯ ಹಕ್ಕು ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಸರಕಾರ ಅಥವಾ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಎಂದಿಗೂ ‘ದೇಶದ್ರೋಹ’ ಅಥವಾ ‘ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ’ ಕೆಲಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ವಿರೋಧದ ಅಗತ್ಯ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ‌

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ತಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಿ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ತಲುಪದಂತೆ ತಡೆದು, ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ದಾಗಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಕಾಯ್ದೆಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈಜ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದು ಮೌನದಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮುಕ್ತ ವಿಮರ್ಶೆ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ರಭಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರ ಕಾಳಜಿಗಳು ಶಾಸನಸಭೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಇಂತಹ ವಿಮರ್ಶಾ ತ್ಮಕ ವೇದಿಕೆಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ ವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಶಾಂತಿಯುತ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಇರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಕಳವಳ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳು, ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿಗಳು ಎಂಬ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟುವ (Labeling) ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅಥವಾ ಧರಣಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿ (Trolling) ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವುದು ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಘೋಷಿತ ಭಯ ವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ಶಾಂತಿಯುತ ಅಸಮ್ಮತಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ.

ವಿಧಿ 19(2) ರ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತಾರದಂತೆ ‘ಸಮಂಜಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು’ ಹೇರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದ ನೀಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇತರರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡದಿರುವುದು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಹಿಂಸೆಯ ಮಾರ್ಗ ತುಳಿದ ಕ್ಷಣವೇ ಎಷ್ಟೇ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಹೋರಾಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಶಕ್ತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಉಳಿವು ನಿಂತಿರುವುದು ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗೌರವದ ಮೇಲೆ. ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಶತ್ರುತ್ವದಿಂದ ನೋಡದೆ, ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಬೆಳಕೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಶಾಂತಿಯುತ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಜಾಗ ನೀಡಬೇಕು.

ಅದೇ ರೀತಿ ನಾಗರಿಕರೂ ತಮ್ಮ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯಬೇಕು. ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ, ಮುಕ್ತ ವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸರಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ವಾತಾವರಣ ಇರುವವ ರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೆಷರ್ ಕುಕ್ಕರ್ ಅಥವಾ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಹಬೆಯ ಒತ್ತಡವು ಮಿತಿ ಮೀರಿದಾಗ, ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರವು ಸ್ಫೋಟ ಗೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಯಲು ‘ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್’ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಬೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಸಮ್ಮತಿ ಹಾಗೂ ವಿರೋಧದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಇದೇ ‘ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್’ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್’ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲ ಆಶಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಸರಕಾರದ ಕೆಲವು ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಯೋಜನೆಗಳು ಅಥವಾ ನೀತಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮ್ಮತವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಅಸಮಾಧಾನ, ಆಕ್ರೋಶ, ಶಂಕೆ ಹಾಗೂ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಹೊರ ಬರಲು ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಲೇಖನ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ಇರಬೇಕು.

ಒತ್ತಡ ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆ: ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿ ಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ರೋ ಶವು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ದಂಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಫೋಟದ ತಡೆ: ಒಂದು ವೇಳೆ ಸರಕಾರವು ಈ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹತೋಟಿಗೆ ತಂದು, ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದರೆ (ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್ ಬಂದ್ ಮಾಡಿದರೆ), ಆ ಅಸಮಾ ಧಾನವು ಒಳಗೆಯೇ ಕುದಿದು, ಮುಂದೆ ಎಂದಾದರೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದಂಗೆ ಅಥವಾ ಅರಾಜಕತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಸ್ಫೋಟಿಸಿಬಿಡಬಹುದು. ‌

ಸುಪ್ರೀಂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರೋಮೇಶ್ ಥಾಪರ್ ವರ್ಸಸ್ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ, ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ಪ್ರಕರಣ, ಹಾಗೂ ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಗಳು) ಈ ‘ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್’ ತತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳೆಂದರೆ: 1. ಅಸಮ್ಮತಿಯು ದೇಶದ್ರೋಹವಲ್ಲ: ಸರಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ದೇಶವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಲ್ಲ. ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ದೇಶ ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ.

2. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಧ್ವನಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ವರ್ಗದ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಿವಿಗೊಡುವುದು.

3. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಾ ಕವಚ: ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವುದು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಉಪಕಾರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯನ್ನೇ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡುವ ತಂತ್ರ.

ಸೇಫ್ಟಿ ವಾಲ್ವ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ದಾರಿ: ಆಡಳಿತಗಾರರು ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಲೋಪಗಳಿದ್ದರೆ, ಜಾಗೃತ ಪ್ರಜೆಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಅದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸರಕಾರ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ‌

ಸಂವಾದದ ವಾತಾವರಣ: ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಅಥವಾ ಮೌನವು ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಅದು ಭಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಮಾಜವು ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ: ತಮಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮಾಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಬಹುದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇದ್ದಾಗ, ನಾಗರಿಕರು ಕಾನೂನನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಂತೆ ಸಾಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಮೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬಲ್ಲದು. ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ, ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಜಾಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾ ಗಿದೆ. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದ್ಧತೆಯೇ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಡಬಲ್ಲದು.

(ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಂಕಣಕಾರ, ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಕ)