Vishweshwar Bhat Column: ʼನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ʼ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಚೆಕಿಂಗ್: ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ

ನೂರೆಂಟು ವಿಶ್ವ

ನಾನು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ತಪ್ಪದೇ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದವರು ವೈಎನ್ಕೆ. ಆ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡಿದ್ದು ಅವರ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆಯೇ. ಈ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಓದಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಮೋಸವಿಲ್ಲ.

ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಗಳಿಸಿರುವ ಅಪ್ರತಿಮ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಜನಮನ್ನಣೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಅದರ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಚೆಕಿಂಗ್ ಪರಂಪರೆ. ಇಂದಿನ ಧಾವಂತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್, ಕ್ಲಿಕ್‌ಬೈಟ್ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಳೇ ಎಡೆ ಹರಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಿಖರತೆಗೆ ನೀಡುವ ಆದ್ಯತೆಯು ಇಡೀ ಮಾಧ್ಯಮ ರಂಗಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಿಕ್ಸೂಚಿ.

ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಕ್ಯವೂ ಕೇವಲ ಲೇಖಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆ ಯಾಗಿರದೇ, ಹತ್ತಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪರಮ ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ ಓದುಗರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್‌ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ದಿನಂಪ್ರತಿ ನಡೆಸುವ ಪರಿಶ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾದುದು.

ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಮಹತ್ವವು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಡಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ನಿಜವಾದ ಆಸ್ತಿಯೆಂದರೆ ಅದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ ಕಟ್ಟಿದ ಆ ನಂಬಿಕೆಯ ಗೋಪುರವು ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ ವರದಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಧೂಳೀಪಟವಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ‘ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್’ನ ಆ ಬಣ್ಣ

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಃಪತನ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಲಯದ ಬೃಹತ್ ಹಗರಣಗಳು, ಗೂಢಚರ್ಯೆ ಅಥವಾ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧ ಜಾಲಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಗಂಭೀರ ತನಿಖಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ಪಕ್ಕಾ ಆಗಿರಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಗಳು ತಮ್ಮ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡುವ ಅಪಾಯವಿರುವಾಗ, ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದೇ ಈ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಚೆಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಠಿಣ ಪರಿಶೀಲನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದವರು ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಹ್ಯಾರೋಲ್ಡ್ ರಾಸ್. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಬಣ್ಣನೆ ಅಥವಾ ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲದ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಅಸಹನೆಯಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಅಂದಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದರು. ರಾಸ್ ನಂತರ ಬಂದ ವಿಲಿಯಂ ಶಾನ್ ಅವರು ಈ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ತೂಕವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಡೇವಿಡ್ ರೆಮ್ನಿಕ್ ಅವರು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇಗದ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸದೆ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾzರೆ.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಚೆಕಿಂಗ್ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಕರಣ ಅಥವಾ ಕಾಗುಣಿತ ತಿದ್ದುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅದು ಲೇಖಕನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಅಣುಅಣುವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ, ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಸಾಹಸಮಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ಲೇಖಕನು ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಲೇಖನದ ಅಂತಿಮ ಕರಡನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖಕನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಲೇಖನವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಲೇಖನವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತಾನು ಬಳಸಿದ ಸಮಸ್ತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬೃಹತ್ ಕಡತವನ್ನೇ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾನು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಶನದ ಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಸರಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರದಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪುಟಗಳ ಝೆರಾಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಖರವಾದ ಫೋನ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಳಾಸಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಇರಲೇಬೇಕು. ಈ ಮೂಲ ಕಡತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡು ಬಂದರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದ ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೈಸೇರಿದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಕರು ಲೇಖನವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ವಿಭಜಿಸುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕು ತ್ತಾರೆ. ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ವಿವರವನ್ನೂ ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವರ ಹುದ್ದೆಗಳು, ಕಂಪನಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದ ನಿಖರವಾದ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮಯ, ಹವಾಮಾನದ ವಿವರಗಳು, ಹಣಕಾಸಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ.

ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಅದು ಮಂಜು ಮುಸುಕಿದ ನಸುಕಿನ ವೇಳೆಯಾಗಿತ್ತು’ ಎಂಬಂಥ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಶೀಲಕರು ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ವಾಕ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೆರೆ ಎಳೆದು, ಅದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯ ಹಂತವು ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಜಟಿಲವಾದ ಘಟ್ಟ.

ಲೇಖಕನು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ ನಂಬುವ ಬದಲು, ಪರಿಶೀಲಕರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಡತಗಳು, ಹಳೆಯ ಗೆಜೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಕದನದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದ್ದರೆ, ಆ ಕಾಲದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸೈನಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖನವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾದರೆ, ಪರಿಶೀಲಕರು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಆ ವಾದದ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಹಂತವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್‌ನ ಇಡೀ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಾಗೂ ಸವಾಲಿನ ಹಂತವೆನಿಸಿರುವ ಸಂದರ್ಶಿತರ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಖವಾಗಿರುವ, ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್ ನೇರವಾಗಿ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಸಂಪಾದ ಕೀಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಸಂದರ್ಶಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದಲು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕರಡು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಏಕೆಂದರೆ, ಲೇಖನವನ್ನು ಮೊದಲೇ ನೋಡಿದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಮೇಜ್‌ಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಶೀಲಕರು ಕೇವಲ ‘ನೀವು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದ್ದೀರಾ? ಆ ಸಭೆ ನಡೆದದ್ದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹತ್ತು ಗಂಟೆಗೋ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೋ? ನಿಮ್ಮ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಮೇಜಿನ ಬಣ್ಣ ಕಂದು ಬಣ್ಣವೇ ಆಗಿತ್ತೇ?’ ಎಂದು ಕೇವಲ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಜರಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಐದನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗೌಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಾಮಧೇಯ ಮೂಲಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೊಡ್ಡ ತನಿಖಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ಮಾಹಿತಿದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಲೇಖಕನು ತನ್ನ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್‌ಗೆ ಆ ಅನಾಮಧೇಯ ಮೂಲದ ನಿಜವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲೇಬೇಕು. ಆ ಮೂಲವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ಸರಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ ಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ, ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಅಜೆಂಡಾಗಳಿ ವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಕರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುಪ್ತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತನಿಖೆಯ ಮೂಲಕ ಖಚಿತಪಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆರನೆಯ ಹಂತವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂದರ್ಭದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಲೇಖಕನು ಬಳಸಿದ ಸಂದರ್ಭ ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ವಾಕ್ಯವೇ ಓದುಗರನ್ನು ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆ ಎಳೆಯಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ಸುದೀರ್ಘ ಭಾಷಣದಿಂದ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಆ ನಾಯಕನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ತಿರುಚುವ ಅಪಾಯ ವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಾರದಂತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಕರು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏಳನೆಯ ಹಂತವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಪರಿಶೀಲನಾ ವಿಧಾನ. ‘ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರವು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಥವಾ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಒಂದು ಕೆಫೆ ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಯ ತಿರುವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇತ್ತೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಳೆಯ ನಗರ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಋತುಮಾನದ ಸಸ್ಯದ ಹೂವಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದರೆ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ಸಸ್ಯವು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರದೆಯೇ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಧ್ಯೇಯ. ಎಂಟನೆಯ ಹಂತವು ಲೇಖಕ, ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ತೀವ್ರ ವಾಗ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಸಂಘರ್ಷ ನಿವಾರಣೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಘಟ್ಟ. ಪರಿಶೀಲಕರು ತಮ್ಮ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ದೋಷಗಳು, ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲದ ಸಾಲುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಲೇಖಕನ ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.

‘ನಾನು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದ ಇದ್ದು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡ ಸತ್ಯವಿದು’ ಎಂದು ಲೇಖಕನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ವಾದಿಸಿದರೆ, ‘ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಕರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಧಕ್ಕೆಯಾಗ ದಂತೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮ್ಮತವಾದ ಹೊಸ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮರುರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನುಮಾನಾ ಸ್ಪದವಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಲಿಗೂ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಕೃಪೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಹಂತವು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರ ತಂಡ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳೂ ದೃಢಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಲೇಖನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಕ್ಕೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಭದ್ರವಾಗಿ ವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಕೀಲರು ಜರಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಲಿಖಿತ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರು ಆ ಲೇಖನವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಖರವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ ಎದುರಾಳಿಗಳು ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬಳಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದಕ್ಕೂ ನೂರಾರು ಪುಟಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ನಿಷ್ಠುರ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ಲೇಖಕರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಾಯಂ ಲೇಖಕರು ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸು ವಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್‌ಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಕ್ಯಕ್ಕೂ ನಾಳೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸುರಿಮಳೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರವಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಡಾಫೆ, ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ, ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ, ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನಿರಂತರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶಿಸ್ತೇ ಲೇಖಕರನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಪರಿಶೀಲನಾ ವಿಭಾಗವು ಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಕಚೇರಿಯ ಈ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಲೇಖನಗಳ ಒಳ ಹೊಕ್ಕು ಸತ್ಯಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ಎಷ್ಟೋ ಯುವ ಪರಿಶೀಲಕರು ಮುಂದೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖಕರಾಗಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ.

ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂದಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ತ್ವರಿತ ಪರಿಶೀಲನಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ‘ಮೊದಲು ತಲುಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಸರಿಯಾದುದನ್ನು ತಲುಪಿಸುವುದೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅದು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.

ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್ ಒಬ್ಬ ಸಾಧಾರಣ ಉದ್ಯೋಗಿಯಂತೆ ಕೇವಲ ಕಡತಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ಲೇಖಕನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದದ ಹಿಂದಿರುವ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಲೇಖಕನಿಗೆ ತಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ, ಕಂಡ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರೀತಿಯಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪರಿಶೀಲಕನಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ. ಈ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿ ತುಡಿತಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಘರ್ಷಣೆ ಕೇವಲ ವಾದ-ವಿವಾದವಾಗಿರದೆ, ಸತ್ಯದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ರಸಪಾಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಫೀ ಅವರಂಥ ಹಿರಿಯ ಬರೆಹಗಾರರೂ ಸಹ ಇಂಥ ಪರಿಶೀಲಕರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಎದುರು ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಬೆವರಿದ್ದಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಿಸರ ಪ್ರಬಂಧ ವೊಂದರಲ್ಲಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲೆಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಕಾವ್ಯಾ ತ್ಮಕವಾಗಿ ಬರೆದಾಗ, ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕರ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ತಜ್ಞರ ಬಳಿಗೆ ಆ ಎಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಲೇಖಕರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಪ್ಯಾರಾವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಹಠ ಹಿಡಿದಿದ್ದ.

ಲೇಖಕನು ತಾನು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಆ ಮರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮುಟ್ಟಿ ನೋಡಿzಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರೂ, ವಿಜ್ಞಾನದ ದಾಖಲೆಗಳು ಸುಳ್ಳಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಆ ಸಾಲನ್ನು ತಿದ್ದುವವ ರೆಗೂ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸೇನೆಯ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಬಂದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಸರು, ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಕರು ಕೇಳಿದಾಗ, ಲೇಖಕರು ‘ನಾವು ರಕ್ತದ ನಡುವೆ ನಿಂತು ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅಸಂಬದ್ಧ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಡಿ’ ಎಂದು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯು ಯಾವತ್ತೂ ಲೇಖಕರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಕರಗದೇ, ಆ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಿಲಿಟರಿ ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನದ ಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಡೈರಿಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಮುದ್ರಣದ ಮೊಹರು ಹಾಕಿತ್ತು.

‘ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌-ಚೆಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗ ವಲ್ಲ. ಅದು ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಹೋರಾಟ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸುನಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯನ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂಥ ಪರಿಶೀಲನೆ‌ ಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಳಿವು-ಉಳಿವಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ತಪಸ್ಸಿನಂತೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ಓದುಗರ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಭದ್ರಕೋಟೆಯು, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರವಲ್ಲ, ಅದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೂ ಸಾರುತ್ತಲೇ ಇದೆ.