ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಲಾಡಿಯವರಾದ ಶಶಿಧರ ಹಾಲಾಡಿಯವರು, ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಪರಿಸರ, ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಇವರ ಹವ್ಯಾಸಗಳು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಹಲವು ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಅಬ್ಬೆ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾಜನವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಾಣಿಯಲ್ಲಿ "ಶಶಾಂಕಣ" ಅಂಕಣವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ನೆನಪಿರುವ ಹೆಸರಿನ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು, ಈಚಿನ ತಲೆಮಾರು ಹೊಸ ದಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಹೌದು. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಸರಳ ಎನಿಸುವ ಊರಿನ ಹೆಸರು, ಬೇರೊಂದೇ ಪದನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು; ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ತೀರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಎಂದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತೋರುವ ಹೆಸರುಗಳ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕಿದರೆ ಸರಳ ಎನಿಸಬಹುದು.
ಬೇಸಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಕಾಡು, ಹಕ್ಕಲು, ಹಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವೂ ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯ ಸುದ್ದಿ, ವಿಷಯಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು! ಆ ಹಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿ ಮುರಿನ ಹಣ್ಣು ತುಂಬಾ ಆಗಿದೆ, ಈ ಹಾಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾಟುಮಾವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ರಾಶಿ ಕಾಯಿಗಳಿವೆ, ಹಣ್ಣಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಆ ತೋಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಚೇಂಪಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಬಿಟ್ಟಿವೆ ಮೊದಲಾದ ಸುದ್ದಿಗಳು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಅವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು ಮಕ್ಕಳ ಕೆಲಸ!
ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಕೃಷಿಕರೊಬ್ಬರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರು; ಪ್ರತಿದಿನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನೋದುವ, ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇರುವ ಅವರು, ಈ ವರ್ಷದ ಮಳೆಯ ಕುರಿತು ತುಸು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ‘ಯಾಕೆ?’ ಎಂದೆ. ‘ಈ ವರ್ಷ ಎಲ್'ನಿನೋ ಪ್ರಭಾವ ಉಂಟು ಎಂದು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ, ಮಳೆ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತದೆಂತೆ.
ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿದರೆ, ‘ಗೇರು ಹಣ್ಣು’ಗಳು (ಅಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಹೀಗೆಂದೇ ಕರೆಯುವುದು) ರಾಶಿ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಮರ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಗೇರು ಹಣ್ಣು ಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಕ್ಷಣ, ತಿನ್ನುವ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾನಿನ್ ಅಂಶದಿಂದಾಗಿ, ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದ ನಂತರ ಸಣ್ಣಗೆ ಗಂಟಲು ಕೆರೆಯುವುದರಿಂದ, ಜಾಸ್ತಿ ತಿನ್ನಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿ ದರಕಾಸ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಬೇಲಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇದ್ದ ಆ ಮರ ತೀರ ಎತ್ತರವಾಗಿಲ್ಲ; ಕೈಗೆಟಕುವಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲೇ ರೆಂಬೆಕೊಂಬೆಗಳ ಟಿಸಿಲು. ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ದಂಡಿಯಾಗಿ ಬಣ್ಣ-ಬಣ್ಣದ ಚೇಂಪಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಾಶಿ. ಸಂಜೆ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಿಂದ ವಾಪಸಾಗು ವಾಗ, ಆ ಮರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಆರೆಂಟು ಚೇಂಪಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಮನೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಕ್ರಮ.
ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿ ಮನೆ ಇದ್ದದ್ದು, ಒಂದು ಗದ್ದೆ ಬೈಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ; ಆ ಗದ್ದೆ ಬೈಲಿನ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ, ಬೇರೆ ಲ್ಲಾ ಜಾಗದಲ್ಲೂ ಇದ್ದದ್ದು ಹಾಡಿ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಲು, ಅಂದರೆ, ತೀರಾ ದಟ್ಟವಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾಡು. ಇಂತಹ, ಹದವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮರಗಿಡಗಳಿಂದ, ಪೊದೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಾಡಿ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಮಕ್ಕಳು ಓಡಾಡುವುದು ಸುಲಭ; ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ನಿಗೂಢತೆ, ಅಪಾಯಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ.
ಅದು 1980ರ ದಶಕ. ಮೊಬೈಲ್ ಬಿಡಿ, ಆಗಿನ್ನೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಮಾರುವ ಪದ್ಧತಿ ಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ನಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಾರಣ ಹೋಗುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇಂತಹ ಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆ ಒಂದು ಸಾಹಸದ ಚಾರಣಕ್ಕೆ ನಾವು ಎಂಟು ಜನ ಹೊರಟೆವು. ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಶಿಖರ ವನ್ನು (4400ಅಡಿ).
‘ದಪಂಗ್’ ಎಂದರೆ, ದಪ್ಪನೆಯವನು ಅಥವಾ ಠೊಣಪ ಎಂದರ್ಥವಂತೆ! ಕನ್ನಡದ ದಪ್ಪನೆ ಶಬ್ದಕ್ಕೂ, ಚೀನಾ ದೇಶದ ದಪಂಗ್ ಪದಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಕೆ ಕಂಡು, ಮುದಗೊಂಡೆ. ಚೀನಾ ದೇಶದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ‘ದಪಂಗ್’ ಎಂದು ತುಸು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ, ತುಸು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಕರೆದ ಆ ನಾಯಿ ಯು ಒಂದು ಸಾಹಸಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದೆ. ಅಥವಾ, ಆ ನಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು 23 ಕೋಟಿ ನೆಟ್ಟಿಗರು ‘ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸ’ ಎಂದು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ದ್ವಾರನಕುಂಟೆ ಪಾತಣ್ಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ವತಿಯಿಂದ ಶನಿವಾರ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ದ್ವಾರನಕುಂಟೆ ಪಾತಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪುರವಣಿ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಶಶಿಧರ ಹಾಲಾಡಿ (Shashidhar Haladi, Head of Vishwavani Supplement Department) ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ ಬಳಿಕ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, ಕಾದಂಬರಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ
ಆಗುಂಬೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪರಿಸರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ತಲೆದೋರ ಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರದ ಸ್ಥೂಲ ಅರಿವಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ನೆಪಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿ, ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದ ‘ಕಾಮಗಾರಿ’ ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ವನಸಿರಿ - ಇದನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದೃಷ್ಟವಂತ ರಾಜ್ಯ! ಇಂತಹದೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಜನರು ಸಹ ಅದೃಷ್ಟ ವಂತರು. ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಕಾಡು, ವನಸಿರಿ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಅವೆಷ್ಟೋ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಸಿಗದು!
ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಅಪರೂಪವೇನಲ್ಲ, ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಜತೆಗೆ, ನಾಲ್ಕಾರು ಪ್ರಭೇದದ ಕಡ್ಡಿಕೀಟಗಳೂ ನಮ್ಮ -ಸಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕಡ್ಡಿ ಕೀಟವನ್ನು ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನೋಡಿದ್ದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ. ನಮ್ಮ ಮನೆ ಎದುರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಡಿಸಲಿನಂಥ ಪುಟ್ಟ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಆ ಕೀಟವು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಮರದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿತ್ತು.
ಸಿಹಿ ಗುಂಬಳದ ಹೂವುಗಳೇ ಬೇಕು, ಅದರಲ್ಲೂ, ಗಂಡು ಹೂವುಗಳು ಬೇಕು. ಉದ್ದಗೆ, ತುಸು ದಪ್ಪಗೆ ಇರುವ ಸಿಹಿಗುಂಬಳದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೆಣಸಿನ ಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ, ದೋಸೆಯ ರೀತಿ ಕಾವಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬೇಯಿಸಿದಾಗ ಗುಂಬಳಹೂವಿನ ದೋಸೆ ಸಿದ್ಧ. ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸವರಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ, ಬಲು ರುಚಿ!
ಅದೇ ಕಪ್ಪೆ ಕೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಯೋಗ! ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ನಮ್ಮ ತರಗತಿಯ ಅಮಾ ಯಕ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ತುಸು ಬೆರಗಿನಿಂದ, ತುಸು ಭಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: ‘ಬರುವ ವರ್ಷ ಕಪ್ಪೆ ಕೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಯೋಗ ನಮಗೂ ಉಂಟು’. ಹಿಂದೆಂದೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಕೊಡದೇ ಇರುವ ನಮ್ಮಂಥ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಕೊಂಡೇ ತುಸು ಹೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದೂ ನಿಜ!
ಬಡ ಜನರಿಗೆ ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವುದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅದರ ಗಿಡ, ಬೀಜ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಉತ್ತರ- ಭಾರತ! ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಆಗರ ನುಗ್ಗೆ ಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು, ನುಗ್ಗೆ ಬೀಜಗಳ ಮೂಲ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದೇಶಗಳು. ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ ಯ ವಿಚಾರ ತಿಳಿದ ಕೂಡಲೇ, ಕಾಸ್ಟ್ರೋ ಅವರು ಅದರ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕಿದರು.
